Bridge_Latin_Text_Ennodius_Poems_LLP.txt

[1] Dum mea multiplices mens anxia sustinet aestus 
Et reddor uitrei mancipium pelagi 
Cum que procellosus refluentis portitor undae 
Africus ut captas me rotat exuuias: 
Pierius menti calor incidit, indiga serti                       
Tempora mox cinxit laurus Apollinea, 
Tunc hederae uiridis rubuerunt fronte corymbi, 
Castalii mellis murmura blanda bibi. 
Continuo ponens marcentes pectore curas 
Conplector laudem carmina laetitiam.  

[2.0] Sentio quid plerique taciti loquantur in sensibus et adposita cordis aure uocem cordis intellego. clamant enim ista silentia quid sibi alienae professionis homo quaerat ex themate, quid insignitus humilitatis titulis per crepantes ex more uulgi cuneos uocum plausus expectat, quos tumescentibus fautorum bullis aura popularis exsuscitat. olim talia dicunt debuisse conponi, cum adulantibus adulescentiae floribus et pueritiae adhuc in illo et saecularis licentiae uerna riderent, cum reboantibus efferri decuit adclamationibus, tunc cum capi potuit etiam fucatae uoluptatis specie. nunc cur recitet publice quem laus nec decet publica nec delectat? hi meminerint quod ego rem nostri muneris ago, quem in sacerdotis praeconiis constat sentire quae debeam. cui quamuis nunc intempestiuis laudibus reddam modica, tamen maxima post debebo, in cuius ministerio quicquid ualeo praestat inpendi. simul etiam percepi animo quod, si reddenda est de otioso sermone ratio, non minus de otioso silentio. erant enim otiosa silentia, si laetantibus circumfusis omnigenum mentibus solus, cum dare possem, uerba subtraherem, quippe cum etiam in obsequiis caelestibus hymnos deceat adhiberi et credamus exsortem humanitatis dominum hominum meris laudibus demulceri et hoc ab his speciali quodam iure quos donauit lingua reposcere.quid antistes faciat, qui propriis orationibus egit ut possim? scriptum est enim: dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere. oportet nunc, ut censeo, et ad loquendi tempus ostium cordis aperitur. sed nunc non ego in poeticis laudibus ora laxabo. absit a me sentina carminum, quae sicut uera non laudat, sic nec uere laudatur. nunc fauete mentibus certa dicturo. in quo opere si minora pro ingenii exiguitate non dixero, pro iactantia maiora non fingam.
[2.1] Vatibus antiquis dicendi maxima uirtus 
Illa fuit, doctis si scirent fallere uerbis: 
Laus erat in laudem mentitum pangere carmen. 
Tunc operi fraus apta fuit: nam more poetae 
Seruantes quod crimen habet uetuere pudore        
Vera loqui, carmen que fides despexit ubique. 
Ars placuit, quam culpa decet: nam doctior error 
Extorsit certis metuenda poemata linguis. 
Lex docuit sine lege loqui, cum uindicat arte 
Quidquid iura negant fandum: retinacula morum       
Numina fallaci finxerunt sordida cantu: 
Phoebum et ter ternas dixerunt esse sorores, 
Castalium laticem, uarias quoque Palladis artes: 
Tunc laurus tripodas cortinam tympana plectrum 
Narrabant: illos a ueri tramite fugit                           
Sensus, et errantes uisus delusit imago. 
Nunc linguam citharae, quae cantat pollicis ore, 
Sperae, fides: magis, ille, ueni nunc, spiritus, oro, 
Cuius inexhausto reuiuiscit semper in anno 
Quicquid terra creat, gignit mare, parturit aether:        
Qui freta diffundit, solidum dat corpus in aruis, 
Saxa ciet iussu, metuit quem cautibus horrens 
Caucasus, aurito famuli cum fortia sensu 
Corda domat: qui cuncta uidet, quem cuncta tremescunt: 
Fons uia dextra lapis uitulus leo lucifer agnus            
Ianua spes uirtus uerbum sapientia uates 
Hostia uirgultum pastor mons rete columba 
Flamma gigans aquila sponsus patientia uermis 
Filius excelsus dominus deus, omnia Christus. 
Hunc precor ut dictis adsit: qui pectora prisci          
Vatis ut ingressus Pharaonis tempore regis, 
Adiuuit gracili locuturum uoce prophetam. 
Se stupuit tunc ipse, reor, bene conscius oris, 
Murmuris et soliti, conplentem principis aures 
Pondere uoce sono sensu probitate pudore.           
Tu famulum, tu, sancte, mone: da soluere grates, 
Quas debere iuuat. sanctum conplectimur omnes 
Ecce diem, uoluit quo se iubar indere terris 
Promptius et radiis animas animare propinquis,         
Quo gaudet mundus, cum non sint gaudia mundi.         
Cernis adorantem pauidos summittere uultus 
Vatis in obsequium? natalis tempora sentit 
Festa nec amissis contemnit tristis alumnis.           
Iste dies cunctis uitae cunctis que salutis 
Causa fuit, ueteris dissoluens uincula noxae.         
Christus in hoc tribuit decus et tutamen in aruis 
Ausoniis, parili populos qui mente gubernet 
Et gentes pietate regat: quibus auctor Olympi       
Pollicitus simili regem probitate parauit: 
Dexter ut ipse deus solio dat iura corusco.               
Proximus hic caelo, cui recti conscia mens est, 
Semper erit, quem iusta probant, quem iudice mundo 
Publica uota legunt: fateor, suffragia magna                 
Contulit, ut sedis gremio frueretur inemptae. 
Libera te dominum posuit sibi turba perennem,           
Seruitio laudanda suo. pro quantus ubique 
Feruor erat! sancto mundi plaudente tumultu              
Omnibus idem animus, turbis uox omnibus una. 
Sic tamen alterutrum certabant uincere uotis, 
Ceu sibi cum diro bellandi cominus hoste                     
Causa foret: uulgus proprio tunc sanguine uincit, 
Pollicitum quotiens fuerit sufferre pericla.               
Caspia non aliter cum tigris feta Niphaten 
Circuit aut catulos rapiendi format ad usus, 
Ardet in absentes, saeuis mortalia mandit                
Membra animis hominum que necem petit ore cruento. 
Alter in hoc senium teneris miratus in annis,             
Alter in antiqua iactabat stirpe parentes: 
Alterius contenta parum de sanguine mens est, 
Digna referre uiri uirtutum stemmata mille               
Commemorat: quanta tituli tunc laude superstant, 
Vincuntur quotiens, et morum gloria uictis               
Parturit insignem per saecula longa triumphum! 
Ille pudicitiam, quae pulchro in corpore uernat 
Pulchrior, et casta ridentem luce figuram                
Laudibus ad caelum portat: decus illa profecto 
Adtulit huic facies, quae multis causa pericli           
Saepe fuit: pulchrum satis est mansisse pudicum. 
Haec nisi de summo non dantur culmine Olympi. 
Sicubi contingant uel formae commoda sanctis              
Mentibus adcrescant, bello se uincere certant 
Tunc homines, fundit que decus uel munera terrae         
Dextra animae uiuit que sibi, dum deperit illi. 
Haec cum multiplici populus narraret ab ore, 
Vna fuit cunctis sententia fixa cateruis.                  
Turba sacerdotum ueneranda que curia saecli 
Elegit uoluit meruit suscepit amauit.                    
Ecce aliud dictu que nouum mirabile cunctis 
Transieram, quod quisque pauet, quod suspicit orbis. 
Vix primaeuus erat, tremulis cum limina lucis                  
Calcantur plantis, cum matris ab ubere raptis 
Blandior a tenero sucus subducitur haustu:            
Callida mentitum genetrix cum forte saporem 
Herbarum querulis infundit dura labellis, 
Nesciat ut natus gustu cognoscere matrem,                    
Vnde subornatum sorbetur lacte negato 
Faucibus insuetis ridenda fraude uenenum.              
Istius illa fuit, cum signum contigit, aetas. 
Nam fulsisse ferunt huius cunabula magno 
Lumine, cum tantus micuisset splendor in illo,            
Quantus in obsequium potuit tunc fundier aether, 
Cum iussus seruire uiro mortalia raptim                     
Membra leuat lapsu gradiens celer ignis Olympi, 
Cornipedum pernix cursus imitatus equorum: 
Prospera non aliter puerum tunc flamma pererrans              
Circuit inlustrat ueneratur suspicit ambit. 
Tum pauidus genitor summisso lumine fatur:         
"Summe deum, sancti custos, qui culmine caeli 
Omina dextra facis, quae cernis lumine dextro, 
Hunc tibi de primis et adhuc reptantibus annis,              
Sancte, pater uoueo, quem necdum cassibus artis 
Lubrica terrenis innectunt saeculi culpis.                 
Nec faciant: sit, summe deus, tibi munus opimum." 
Haec ait et lacrimas quas promunt gaudia fundit. 
Crispinam petit inde libens, quem dicere digno                 
Non datur eloquio, nec si modo surgat Auerno 
Qui potuit rigidas de rupibus Apennini,                   
Flamina cum starent, ad plectrum ducere siluas. 
Helias fuit hic mage: nam quis Helisaeum 
Linqueret in terris duplicato manere palmae?            
Nutriuit quem lacte pio, quod ab ubere Paulus 
Pressit, euangelicis plena est cui dextra papillis.          
Salue, sancte parens, semper saluete, recepti 
Crispini cineres, ad cuius iura redundat 
Quidquid in hoc Christi miramur dogmate dignum.              
Tu bene transmissum tibi censum possides, heres. 
Res non parua docet triplicatis iuncta talentis:                
Monstrat ab occidui reuocatum partibus orbis 
Quod supplex captum transmittit Gallia uulgus: 
Effera te uiso didicerunt pectora flecti,                        
Armatum precibus superasti, maxime, regem. 
Sic pugnax gladios obtundit uerbere lingua,            
Sic ferrum expugnat uerborum lamina fortis. 
Nam si fanda ferunt sociant qui maxima paruis, 
Sic dominum expectat domitatis uilicus aruis,                 
Cum bene mollitos incurui dente ligonis 
Scribit agros faciem que soli sic pectit aratris,         
Vt spumet plenis currens uindemia labris.
Inserit externas peregrino in cespite plantas, 
Aduena coniunctis sociatur nexibus arbor,                 
Truncantur stirpes, demessum falce maritat 
Virgultum, tenero lignum mordetur hiatu,                 
Germine nobilitas consurgit non sua paruo, 
Surculus ignoto coalescit munere diues, 
Dum madefacta nouo iungit plantaria libro.               
Paestanis pariter depingit terga rosetis, 
Regius agresti uestitur murice campus.                   
Lilia pro nitidae funduntur lumine calcis: 
Tunc pingit uiolas cythisos colocasia calthas 
Cinnama serpillum narcissos balsama costos.              
Tunc rediuiua serit quae portat germina phoenix. 
Hunc iubet adueniens dominus discumbere seruum,          
Surgit et ipse suis manibus dat fercula mensae.
Sic tua ter denis, animarum cultor, in annis 
Halant rura rosas, interpellata nec ullis                         
Frigoribus marcescit humus, quam uere perenni 
Seruat odorato meritorum cespite doctor.                    
Arbuta siccantur quotiens tua rore negato, 
Infundis lacrimis, cophinum quoque congeris illic 
Stercoris inmundi: tunc ramis surgit opimis,                
Tunc fecunda deo nascendi iura superstat. 
Suscipe nunc dexter, uitae lux aurea nostrae,              
Gaudia quem faciunt modicum tibi promere carmen. 
Cum mea uota deus produxerit ordine coepto, 
Fulserit et docilis quem plantat dextera palmes,             
Debita post centum reddam tibi fortius annos. 
En statui quodcumque tibi nunc scalpere carmen          
Nodoso sub iure, pater, quod nexuit artis 
Diuersa sub sorte modis lex proxima poenae, 
Vsquam ne fallax nutaret syllaba. dixi.

[3.0] Amica est homini ad genitale solum reuertenti semper hilaritas, dum metus, quoscumque ei peregrinanti mens anxia peperit, quasi praefinitos et caelo grauante dispositos se euasisse confidit. debetur ergo uox serena laetitiae, ne muta gaudia maeroris imaginem sortiantur. cui enim pateat exultantis animi secretum nisi oris claue reseratum? reduces etiam cygnos alis ludere Mantuanus adseruit. quid ego faciam in medio deprehensus abrupto, qui et regressui meo debeo dicendi fidem et proposito tacendi necessitatem? secede, quaeso, ad tempus, officii censura grauioris: numquam te opportune gaudiis miscuisti. prophetarum insignissimi sub legem uersuum uerba redigentes carmine desideria sua et uota cecinerunt: diuino pectora dedicata conloquio plectris ecclesiastica per populos iura diuiserunt. cur ego in ordinis et meriti constitutus infantia aemulari summorum facta non studeam, maxime cum narrandi simulacrum altaris militem ad excipienda quae contra fidem eueniunt bella conroboret? nec dubitabo dicere quod praesenti constat exemplo. didicimus iam quo turbine pro amore fidei hasta iacienda sit, neque nos uirtutis pretio uel titulis mediocris conflictus eleuauit. dicam ergo libens musico stilo gaudia mea, quorum perfectionem maximis promitto me deo adnitente eloquii lituis nuntiaturum. pulsabunt me oblatrantium uenena linguarum, sed professionis et ingenii exercitiis adgregabo quicquid contra accusati meritum maledictor ingesserit. usus est iste bene nitentis conscientiae opinionis lucro iungere morsus aemulorum et famae conpendia de inuidis aucupari. male pertinax dens liuoris, infringere et qui oblocutionis fomitem de loco gloriae quaeris obmutesce. dic unde fructus eueniat meritis, si iactantiae deputas quod sudore nostro placemus. labor est disciplinae amicus et religioni quadam cognatione sociatus.uelut uda praesegmina peregrinis maritata fomitibus nobilitatem fructuum ramis tribuunt, quam parturientia diu nesciere plantaria, ita dotatus liberalibus institutis bona mentem cura grauidam ad spem germinis melioris adtollit.pelluntur animo consiliorum toxica humanis praeparata necibus: umor suci letalis aboletur, quotiens huiusmodi occupationibus ingenia se submittunt. hinc ad clariora digredientibus diuinorum patescunt secreta librorum, quorum ianuam sensus pulsanti dum reserat, populis se duce peruium facit iter ignoratum, dum fastidiosos eloquii splendore, parum doctos fabricata latinitate et, ut aiunt, artifici rusticitate perducit. quis talem salutis non diligat indicem, non sequatur, qui necessariis dulcia, dulcibus seuera miscendo amare uitae dogmata et uelle cogit inuitos? sed istinc alias. coepti conpleantur honesta uota propositi. apud scientes rerum loquimur: res uirtutis est gaudium continere, secundae diligentiae per elaboratum tramitem luculentae dictionis ostendere, hodie maxime, cum mei portio limen ingressa facundiae dat parenti exultatione eloquentiam, quam negat ingenium, cum donat causa quod natura non praestitit. macte insignium adulescens uirtutum, qui in cano flore pomorum numerum monstras. das pellere adflictionis glaciem et ad uernum me dictionis inuitas. nam dum quod tu debes studiis, ego inpendo laetitiae, puto ambo proficimus. simile est enim rudem instituere et ad declamationis affectum reuocare iam desidem.
[3.1] Post canas hiemes, gelidi post damna profundi 
Tranquillum quotiens nauita carpit iter, 
Maeret et infidi desperat prospera ponti 
Quamque uidet faciem non putat esse salis. 
Sibilat aura leuis, ualidas timet ille procellas      
Fluctibus et blandas aestimat esse minas. 
Lintea si crispant Zephyri pendentia malo 
Et dulci ludit spiritus obsequio, 
Confusam uentis naturam perdere leges 
Iurat et antiquum credit adesse chaos.         
Gaudia sic tollunt placidis discrimina rebus: 
Nulla fides laetis integra nec dubiis. 
Non aliter uariis tenuit quos Roma periclis 
Litoris optati reddidit ad gremium. 
Permulcent pelagi numen uenerabile cantu,        
Anchora quod proprium mordet obunca solum. 
Flamina sed lassis tenerum factura soporem 
Perturbant mentem militis aequorei. 
Arma ratis subigit, remos et lintea uibrat: 
Sic mens naufragium suspicionis habet.        
Adueniat siccis qui pressit caerula plantis, 
(Nam portus fessis ille salutis erit) 
Qui latices uinxit fundens in pocula saxum, 
Qui lapides soluit, qui solidauit aquas, 
Quem genetrix fudit saeclis sine semine feta,        
Ad matrem iungens uirginitatis onus, 
Qui mortem propriae superauit munere mortis, 
Dans uitam mundo, funere quam peperit: 
Ille per excelsum uideat me dexter Olympum.
Tunc patriam teneam, tunc stationis opem.          
Nubila laxati uerrant licet aequora uenti, 
Rimosam puppim nil nocitura petunt. 
Dulcia conpositis quatiam tunc tympana chordis, 
Floribus et pingam carmina nostra nouis. 
Vt fatear, doctis constat bene dicere laetum:         
Tristia nil capiunt pectora uersiloqui. 
Sed redeat uernum, cesset iam bruma timoris. 
Stringite quae nectant frondea serta comas: 
Cantem quae solitus, dum plebem pasceret ore, 
Ambrosius uates carmina pulcra loqui. 

[4] Celsior astrigerum Titan conscenderat axem, 
Lampade cum plena totus in orbe paret. 
Flammiger ardenti sorbebat flumina Cancro, 
Cum segetem messor falce domat propriam. 
Siccatur dum fonte bibens, dum mundus anhelat,          
Iussus in excursum Gallica lustra sequi, 
Torrida non timui quae uincunt arua Syenen 
Puluis flamma sitis dos fuit obsequio. 
Quid iubar et ualidos renouas mihi, Musa, uapores? 
Plus erit algentes me superasse uias.                             
Quicquid plana calent, quicquid sublimia rigent 
Frigoribus, passum dic sine lege poli. 
Bellum naturae quod discors fecerat annus, 
Aestatem atque hiemem detulit una dies. 
Indutum nebulis canas superare pruinas                   
Edocuit uates feruidus imperio. 
Presserat aestiuo corpus sub fasce lacerna, 
Vestitus tenui tegmine nudus eram. 
Cum fugit ex oculis constanti tempore tempus, 
Lampada nam Phoebi dux fuit ad glaciem,             
Optanti brumam de uoto contigit horror 
Quaesitus que calor nil dedit indicii. 
Matronas taceo scopulos atque inuia dictas, 
In foribus blandas, cetera difficiles. 
Inlexit miseros facies depicta uiantes,                          
Calcatae diras mox peperere neces. 
Nominibus propriis nil fallit sacra uetustas, 
Tot leti formas sic uocitare uolens. 
Scrupea descissis pendebat semita plantis 
Nec uisu facilis, credite, callis erat.                          
Quid labyrintheos, priscorum fama, recessus 
Inuoluis linguis, quos timeat relegens? 
Illic artificis laudandus constitit error, 
Cum torsit rectum Daedalus ingenio. 
Hic natura homines per summum portat Olympi,               
Quo liquidum tranans ire columba ualet. 
Parcite, Pierides, pelagus fluuiale silendo, 
Ne reparet sermo fors bona quod pepulit. 
Duria nam, Sessis torrens uel Stura uel Orgus 
Marmoris Ionii saeuitiam superant.                               
Dulcia cum uariis succedunt laeta periclis, 
Effectus rerum cor solidare solet.
Nil mihi cum dubiis, prosunt obliuia tristi: 
Ebria lethaeo pectora fonte fero. 
Limina sanctorum prestat lustrasse trementem,                  
Martyribus lacrimas exhibuisse meas. 
Ecce Saturninus, Crispinus, Daria, Maurus, 
Eusebius, Quintus gaudia magna parant. 
Octaui, meritis da, Aduentor, redde, Solutor, 
Candida ne pullis uita cadat maculis.                          
Hostiles laqueos scindat mens conscia recti: 
Hoc semper placeat: quod decet, hoc liceat. 

[5] Ingenii cultor, fons oris, copia linguae 
Vmor Castalius ueniat, quo Thracius Orpheus 
Naufraga diffuso succendit pectora fluxu. 
Adsit et arentis coniungat cordis hiatus. 
Eridani dicturus aquas nisi flumine largo      
Sicca Pegaseo perfundam membra liquore, 
Torrida ieiuno uix stillant uerba relatu. 
Vndarum cumulos ut narrem, suggere, limpha. 
Quam bene pandit aquas cui blandus murmurat amnis! 
Anni tempus erat, quo uernat mitibus uuis         
Palmes et autumni dotes proponit in orbe, 
Imbribus externis madida cum ueste Lyaeus 
Distendit tunicas uuarum carcere musti. 
Vberibus pluuiis riparum lege subacta 
Tunc sibi forte Padus captiuos texerat agros,     
Canebant spumis et turgida dorsa minaci. 
Currebant stantes per fluctus culmina uillae. 
Seruauit raptum pelagus tunc littore tectum, 
Et mutans terras mansit fortuna casarum. 
Respiceres siluas stationem perdere iussas      
Ad flammas properare Pado ducente uoraces 
Tunc ego feruenti germanae tractus amore, 
Cui natum Parcae demessum pollice diro 
Sustulerant uiduam que domum constante marito 
Reddebant, turbis peperit quae semper Auerni,       
Hanc ut solarer, uel uitam prodere legi. 
Regnator Ligurum fluuiorum maximus ille 
Sub iuga transmissus gemuit sub pondere cumbae, 
Intumuit rursus que minas flatus que remisit, 
Quique polos uicit soli mihi cedere iussus.            
Sic pietas elementa domat, sic cuncta cohercet 
Cuius grata deo tenuit miseratio mentem. 
Ecce iterum madidis contectus nubibus aether 
Hausit aquas, quibus omne ruens submergeret aruum. 
Non caeli faciem conspexit naufraga tellus          
Et stellis uiduae micuerunt dira tenebrae. 
Errauit piscis sed non captiuus in aedes 
Et populus fluuii per mensas lambuit escam. 
Euomuit pelagus hominum penetrale profundum, 
Vmida pulueribus clauserunt aequora campos.        
Perfunctus primis recidiua pericula uidi. 
Ille triumphator tiro ad certamina Nerei 
Frigida per liquidas gestabam pectora limphas 
Et siccis oculis respexi marmoris iras: 
Cum subito absorptum uidit uetus accola pontum,         
Risit et abiecti restantia signa pauoris. 
Ditia permixto fulgebant arua metallo, 
Eridanus claris radiabat comptus arenis. 
Nauita me laetus suscepit protinus alno, 
Sarcina cui felix dudum concesserat omen.      
Indoctus clauum rexit de pondere tutus
Et me festiuis Christo duce pertulit oris. 

[6.0] Nisi didicissem quod serenitas conscientiae uestrae huius mali scabies abiuraret, inuisum mihi eloquii uber adstruerem. facessat a bonis actibus res amica perfidiae. me tamen nocitum cautela uestra denuntio. suspendistis hactenus ab ingenioli mei ariditate imbrem fructuum nutritorem. deus bone, quam peregrinas in me et ex uestri oris diuitiis adquisitas dicendi opes intellego! adiacet dictis locupletibus, quantum sentio, rubiginosos lingua et sensu hebetes peritiae lima conponere. est uobis quoddam cum hominum factore collegium. ille finxit ex nihilo, uos reparatis in melius. gratias ego refero de suscepto carmine, cum de dilato maeream beneficio. ad Camenalem tamen ignominiam, quibus numquam Gluuidenus deest, uersus adieci et periturae, ut dictum est, cartae prodigus non peperci. legite iucunditatem motura poemata et familiaris mali stupenda, ut aiunt, decora conprimite.
[6.1] Fluminis in medio succendis uiscera, Fauste, 
Cuius alit magnam carminis unda sitim 
Quis ferat ardorem laticum flammas que fluentis 
Cognatas sicco sorbeat ore potans? 
Fonte uaporiferum pariunt tua uerba calorem:     
Aestuet unde iecur, pocula prospiciunt. 
Ingenii quisquis festinus tendit ad amnem, 
Non putet ambiguum: sic bibit, ut sitiat. 
Nobilis occultum condiuit limpha saporem, 
Conputat et damnum, si minus inde feram.       
Lubrica Cecropio confidens lingua coturno 
Nil iactet priscos nobilitate seni. 
In ueterum morem pangit noua carmina Faustus, 
Qui per membra suum desecat arte melos. 
Doctus ad incudem uerba infabricata referre,           
Quosque facit uersus ter que quater que probat. 
Aetas cana refert digitis animasse Myronem 
Quod fingebat opus uiuificante manu. 
Tu uerbis faciem tribuis, modulamine membra. 
Quod natura deo, hoc tibi dant studia.                      
In uetulum dexter si uertas plectra cadauer, 
Primaeuum facias aedificante lyra. 
Si flores simules gelidi per plaustra Bootis, 
Mox Helicem uernis sibilat aura modis 
Ninguida lustra rosas, fundant tibi frigora mustum,         
Feruenti Pallas sidere dona ferat: 
Piscis in aetherio quem portas uertice tranet: 
Si iubeas uersu, marmora ceruus amat. 
Faucibus e mediis inpasto uiscera praedam 
Ore potens tollas, quam tenet ore leo.          
Iam scio Castalii quo me traxistis amores: 
Accedunt culpis munera uestra meis. 
Sutilis ad tumidas rapitur mea cumba procellas, 
Hibernos passura notos, quam nauita pauper 
Rimosam tenui fingens de cortice puppim               
Conposuit nomen que dedit sine laude phaseli. 
Illa nec Aegeum pelagus nec littora Phryxi 
Nec quaecumque ualet trux aequora uerrere fundo 
Aeolus agnouit, placidos sed gurgitis alti 
Praelegit bene cauta sinus, ubi seruiat Auster,             
Non ubi regna petat, quotiens ibi remige lento 
Sibilat in tremula discurrens aura carina. 
Lintea nam summis dum crispant nexa cerucis, 
Quae portant mortes praestant mihi flamina somnos. 
Huc uertam puppim, certis mea carbasa uentis                   
Commendans, cursus artis opis que meae. 
Flecte uiam uelis clauum que ad littora, Phoebe: 
Anchora proscissum mordeat unca solum.
Musa, dictorum caput optimorum, 
Herbidam fingens hederis coronam,               
Quam per exactos muneras poetas, 
Necte capillos. 
Sulcat inmensum pelagus carina, 
Nescit ad clauum manus apta ferri, 
Quo uocat dextrum regimen per undas            
Artis amicus. 
Pergis ad Faustum, trutinam loquelae, 
Ore qui uastum ualet ut profundum, 
Luce quem mundus ueneratur ipsa 
Dexteriorem.                                         
Aurium libram tenet in Camenis: 
Illius ferrum secat omne uulnus, 
Quodquod internis latet in medullis 
Carminis aegri. 
Si meos uellet modicos thyrambos              
Mente, qua cunctum moderatur orbem, 
Inter infantum triuiale murmur 
Pendere, laus est. 
Lux mea, Fauste, 
Spesque salusque,           
Litterularum 
Munera parua 
Suscipe laetus. 
Sic tua summus 
Germina Christus          
Lucida seruet. 
Porrige dextram 
Nominis almi. 
Grata Tonanti 
Farra piorum.       


[7.0] Non ponit fistulam quotiens rusticum pecus agrestis pastor inspexerit. muta nemora formidolosam solitudinem pariunt,et ubique metus est, quando nullus in solacium deserti sonus auditur. sed si aurarum sibilis arborum comae linguae speciem mentiantur et ridente frondium motu appellet hominem iucunda concussio, putabitur ambientibus latera coetibus interesse, nec aliquam aerumnam gemit quem inter secreta sua ipsa natura quibuslibet elementis alloquitur. iuuat tunc exulationis comitem fistulam labiis admouere et flatibus per testudinis rimosa dispersis quandam de spiritu et aura conponere rationem. tunc Palaemonem suum rudens et infabricata lingua conpellat, tunc numerat quantis seruare caulas sit opus excubiis, tunc multiplices luporum insidias quas acuit fames magistra suspirat, tunc in sermonem cadit quicquid efflauerit: huius se solari, huius nititur mulcere collegio. cui talia agenti si quis sermocinantem fidibus citharam doctus admoueat et loquacia fila inrisor urbanus adportet, in ancipiti est quid eligat nuda simplicitas, dum lyrae tactus licet errantibus digitis dulcem et qui animam frangat crepitum reddit. nefas tamen putat, si alieni tractus lepore propositi auitam discat scientiam non amare, ut, dum infrenis ambitus rusticantis doctrinae terminum non metitur, superiorum affectu et ipsa se possibilia intellegat perditurum, cum nescientem quid ualeat mapalium alumnus ipsa paternae institutionis mediocritas quasi externa contemnat. non aliter me, uir amplissime, inter maxima curiae sidera conputande, iubar facundiae, ingeniorum flamma, splendor eloquentiae, dictionum census, per nemorum inuia ad instar pastoralis fistulae quae uiliter narrantur oblectant, metuentem citharam tuam, laudantem plectra, quae, ut superius texui, agrestibus digitis meis urbanus adiungis. amoue, quaeso, quam adhibes ad inuitandum me elucubrati sermonis inlecebram. absint, quibus etiam apud peritos uteris, uincula conloquii. conpesce uerborum digitos, quibus soletis renitentum animas ad desideria uestra conpellere. liceat me aut silentio inscitiam tegere aut per stridentem stipulam aliis triuiale carmen adferre: uobis cum fabulari res est meriti ueteris et nouae felicitatis. quod si mei inmemor ego temptauero, adeptus contra utilitatem propriam solis currus, iuste subeo Phaethontis exemplum. de quo quia sermo contigit et forma cautionis accessit, quid facto opus sit subiectum carmen ostendit.
[7.1] Fama refert, ueterum quae nescit perdere gesta, 
Quae loquitur semper quicquid in orbe fuit: 
Germina dum lucis Titan dispergit in axem 
Et ditat mundum nobilibus radiis, 
Vda uaporiferas cohibent dum lora quadrigas          
Et nitidum gurges mittit ubique diem: 
Vndantes doctis manibus Sol flexit habenas, 
Artificem dominum lux bene nota tulit. 
Sed Phaethonteo postquam dare regna precatu 
Non exploratis uiribus instituit,                                  
Degenerem primis rectorem motibus astrum 
Sensit et excussis currere coepit equis. 
Tunc totam sonipes lucem de naribus efflans 
Non tenuit legis tempora certa suae. 
In flammam cessit splendor, quod luminat ussit     
Quodque animat terras exitium peperit. 
Tunc et Hyperboreas dum frangit lampade crustas, 
Epotis Tanais siccus abibat aquis. 
Crystallum fluxit, sed cursus fluminis arsit: 
Quod lapides soluit, nexuit Eridanum.                      
Sic ego rhetoricum temptans transcurrere callem, 
Adgredior currus solis et imperium. 
Nescio quid uariis inpendam sideris oris, 
Nescio quid teneam: cuncta calor superat. 
Curia te pollens teretem formauit ad unguem          
Et patribus iussit lumina ferre suis. 
Tu Phoebum reddis: fumat tibi uictima pinguis, 
Pro qua cessissent fulmine caelicolae. 
At mihi uix illud transmittunt pauperes horti 
Rubra quod acceptum testa refutat holus.           
Sum, fateor, cuius destillent uerba relatu, 
Quae maciem monstrent pauperis ingenii. 
Carmina nulla cano, nec me modulante Camenas 
Mansurum dabitur pollicis ore sophos. 
Quicquid Apollineo loquebamur pectine, cessi           
Oblitus linguae, quam mihi fila dabant. 
Rustica per teneras errat mihi dextera cordas, 
Confringunt dulces barbara plectra modos. 
Ah quotiens uitreis Heliconis fluxit in herbis 
Adridens labiis quae facit unda sitim!                    
Ah quotiens hederis redimitus tempora duxi, 
Aonium mulcens carmine concilium! 
At nunc per siluas, inter spelaea ferarum, 
Agrestem certus ducere militiam, 
Grandia per ualidos commendo semina sulcos,         
Vt germen uitae destituant lolia. 
Lactea ne mentem denudent uerba solutam, 
Et dictis mollis dicar et ingenio: 
Non mihi per campos discurrat lingua patentes, 
Mascula nec lituis dicta feram grauibus:                
Ne mea grandisono flammentur corda coturno 
Et tumidus scriptis moribus esse puter. 
Qui mihi tunc portus? famam petit undique lector. 
Sed stabilis pudor est, si taceam, proprius. 
Tu caelum teneas, me terris linque quietum,               
Qui solum noui, quod bene nil didici. 

[8.1] Annus sole nouo teneras dum format aristas, 
Natura in thalamis orbe tepente sedet,
Pingitur et uario mundus discrimine florum: 
Vna soli facies: gratia, cultus, amor. 
Arbuta uitali coalescunt uda vapore
Lignea concretus semina sucus alit. 
Erigitur genio tellus tumefacta marito, 
Turgida lasciuis silua uiret spoliis. 
Lactans cespitibus in nodum truditur herba, 
Vitea gemmatos brachia dant digitos.       
In rerum uultu lex iungit pronuba taedas: 
Aura poli ut sponsum germina cuncta facit. 
Ergo pari uoto lux caelum flumina Nereus 
Montes prata ferae gaudia concipiunt. 
De te quod uernat sortitur, Maxime, mundus,         
Et naturalem dos tua comit opem, 
Cui sanguis census genius mens uota superstant, 
Musarum primo fulta supercilio.
Saecula te fidei monumentum nostra dederunt, 
Corporis et cordis uirginitate parem.       
Vincentem meritis sponsam dat candida uita, 
Quae cum te superat, sic tibi palma uenit. 
Huic niueis consors adridet flamma labellis, 
Alba uerecundas spargit in ora notas. 
Adsit, oro, fons loquelae mente uoce pectine      
Ars natura Musa Phoebus qua tumet facundia. 
Vile nil decet sonare in Maximorum laudibus. 
Conterunt plebeia celsum saepe dicta uerticem.
"Orbe captiuo Venus alma fusis 
Dotibus florum per amoena ludens,        
Dum facit uernum pretio et micantis 
Sidere formae, 
Spreuit aurati decus omne pepli, 
Aduenae pompam noluit metalli: 
Ditior cultu stetit effugato         
Sparsa capillos: 
Nobilis si quod bibit arte uirus 
Lana, mentito potior colore: 
Sic et algentis pelagi lapillos 
Nuda superstat.         
Fulserant raro sub hiante filo 
Pectoris gemmae in roseis papillis. 
Inuidum membris negitando amictum 
Altera lux est. 
Proditum risit sine nube corpus,              
Carcere inrupto nituit serenum 
Quodque seruabat male tuta uestis, 
Panditur arte.   
Aliger laxo remeabat arcu, 
Marcidam damnans otiis pharetram,       
Sanguine in nullo madefacta lentus 
Spicula gestans."
"Tunc sic alloquitur matrem fluitantibus armis: 
"Perdidimus, genetrix, uirtutis praemia nostrae. 
Iam nusquam Cytherea sonat, ridetur Amorum        
Fabula, nec proles nascenti sufficit aeuo. 
Frigida consumens multorum possidet artus 
Virginitas: feruore nouo sublimia carnem 
Vota domant: mundus tenui uix nomine constat. 
Primaeui tremulos, fractos imitantur ephebi:            
Rara per inmensos saeclorum, respice, campos 
Coniugii messis: per flores sola uetustas 
Exerit albentes ieiuna et pallida canos. 
Vna fides rerum nulla dulcedine flecti 
Et si quid teneros potuit transducere mores        
Praeceptis calcare malis: seruatur ubique 
Iustitium: culpa est thalamos nominasse pudico. 
Tu remissa iaces et tanti nescia iuris 
Nuda per effusos respectas membra capillos.
Surge, age, et obstantem properanter discute somnum,       
Nec te, quod turpe est, captiuum numen habere 
Iura pudicitiae uel lex malesuada putetur." 
Talibus arsissent dictis et uiscera ponti. 
Colligit in nodum passos lux aurea crines
Et naturalem concludens ueste decorem,         
Mutauit formam. tunc quicquid fulget iaspis, 
Quae uiret in pretio pasturae ficta smaragdus 
Et latet in concis melior custode ueneno, 
Alba uenit, niueum sumptura ex corpore lumen.   
Palla per adcinctos decrescit splendida lumbos       
Et zona teneras conpressit dura papillas. 
Adfatur natum: "quem, spes mea, figere temptas? 
Quem sequimur? quo ue ire iubes? post otia maior 
Flamma decet: discant populi tunc crescere diuam,     
Cum neglecta iacet. superos nil perdere somno      
Ostendant geminis reparata incendia curis. 
Maximus ecce, uides, generis spes unica summi, 
Dulcibus inludit per longa obliuia taedis.               
Sectatur matrem, quae caelo purior ipso est    
Femina, quam scimus mulierem uincere mente.   
Hic domuit puerum, mores sortitus auorum: 
Quod pudet, heu longo nobis nescitus in aeuo est. 
Huius ad abstrusas ueniat mea lampada fibras:        
Suspiret cupiat discurrat ferueat oret."      
Haec ait: et subolem fotu conplexa benigno              
Mollia mellitis artauit ad oscula labris. 
Ille uolat celeri tranans per nubila uento, 
Omnia lasciuo socians elementa furore.           
Vt stetit et iuuenem formae conspexit in ostro, 
"Tu ne Dionaeum tumefactus despicis?" inquit.        
"Huc, Venerem culture, ueni: qui tardius arsit 
In multum calet ille rogus, celeres que fauillas 
Restituet quaecumque pyrae subducitur arbor."     
Deprompsit iaculum, quo diuos fixerat omnes. 
Tunc pulcher teretem flexuram pertulit arcus:      
Spicula diuerso traxerunt brachia calle. 
Pennigeri uulnus praesentit dextera tactu, 
Mox que ferit, laeto factum clamore salutans:
""Ille ego (quid trepidas?) semper contemptus adhaesi    
Visceribus, fugitiue, tuis. hac uictima matri          
Litamus, multis quam tu non suspicis annis."      
Ecce iterum magno rimatus stemmate cretam,
Quam thalamis iungat, cernit sublime puellae 
Sidus et adtonitus ad matrem lumina flexit,    
Germanam credens: conlaudat nobile furtum.     
Sed teneram leuiore ferit puer ille sagitta,       
In que uirum totos exhausit fortior ictus. 
Post haec digrediens permulcet pectora dictis. 
"Nostra tuas, iuuenis, confortent uulnera uires.   
Nam quicumque mea est percussus cuspide crescit.      
Haec faciunt multos, si credis, bella nepotes.              
Sis felix semper que feras mea munera te cum." 
"Nunc me Pierio fauore iutum 
In laeta, proceres, locate fronte.    
Sustentent gracilem per omne carmen       
Qui doctum faciunt benignitate.               
Quod nunc ingenium premunt pruinae, 
Distendat refouens tepore uernum. "

[9] Nigrante tectam pallio
Iam terra noctem suscipit,
Vt uiua dulci funere
Reconualescant corpora.
Mortis figura blandior                  
Bustum soporis admouet,
Anhela lucis aestibus
Dum mens tepescit otio.
Lux Christe uita ueritas,
Ne fusca somni tempora             
Tetris parata umbraculis,
Nos ad tenebras euocent.
Nox nulla nos subdat sibi
In noctis atrae tegmine,
Sed nec caloris ebrii                    
Mentita pingat corpora,
Verum reatum nesciis
Falsi ministrans criminis.
Tu per quietis munera 
Adsiste, custos peruigil.                 
Hostis procul sit callidus: 
Quod laedit, illud dormiat.
Qui dente saeuo mandere
Certat cubantes lectulis,
Hic membra uinctus lugeat              
Pulsare sese quos foues.
Madente carne spiritus
Non enecetur naufragus.
Ornet cubile castitas, 
Quae prima uirtutum micat:            
Viuat fides in pectore,
Quae luce uernat perpeti.

[10] Deus perenne gaudium,
Pax Christe cordis anxii
Portusque fluctuantium,
Quem nec procella, turbidis
Si uerrat ima motibus,                 
Potest fugare a pectore.
Qui mersa ponto subleuas
Qui subiugata sarcinis, 
Qui dux prophetae naufragi,
Dum uiuit esca beluae,                  
Dum nescit aequor quod tenet,
Tutum ferino e gutture
Exactor abrumpis cibum.
Diro reductus remige,
Custode saluus pessimo,         
Vates locutus te deum 
Tunc iussa gessit fortior.
Inmunda lymphis sobrium
Per busta tetris uexerat:
Viuens sepulcra pertulit,          
Viuentis urnae prandium.
Secreta coeti prodidit
Testis uerendus intimi. 
Sic nos precamur, rex deus,
Maerore fractos ut cibum                  
De uentre curarum rape.
Viuit medullis quod necat,
Turbantur alta uiscerum.
In fonte carnis ardor est,
Qui mergit urit adficit:              
Sed si serenus aspicis,
Pressura gignet gaudium.

[11] Vatis Cypriani et martyris
Cor lingua sensus dignitas
Mortem ferendo proferunt: 
Vitale bustum nex dedit:
Mucrone parta lux micat.           
Dictis fuit praefulgidus
Et ore diues unico,
Torrentis unda gurgitis,
Inpacta cornu specula
Sermone uincens promptulo,      
Opes uerendi pectoris
Qui iure Christo reddidit.
Nunc munus inplet pristinum:
Orator orat obtinet 
Et dura causis temperat,           
Facit beatos ex reis,
Peccata rumpens carmine.
Non flamma carcer uinculum
Potest nocere quos iuuat.
Mactare iussus hostias            
Lugenda risit numina,
Instante mox periculo
Fugit percla funere: 
Parua loquendi schemate
Moras remisit ictibus,            
Acciuit enses laetior,
Currente leto plus celer.
Proconsul esse saeuior
Nequiuit ille Maximus,
Dum quod minatur munus est,            
Nec tardat ira lenior
Christum uolentes uisere.

[12] Et hoc supernum munus est,
Quod lingua linguis militat.
Quis non tonantis praemia
Per dona eiusdem proferat?
Facit loquendo qui sapit,          
Dignum loquatur ut deo.
Infundit ecce spiritus,
Et ora rursus instruit.
Intrat ueterno pectora
Euiscerata nubilo.            
In hoc apostolis die 
Dum uerba Verbum diuidut,
Sermone mundi praepotens
Et corda mundi contulit.
Summis feratur laudibus:    
Habet homo ora gentium,
Thrax Gallus Indus unus est.
Quod blanda ludit Graecia,
Quod saeuit atrox barbarum
Stridor Canopi murmuris,         
Quod lingua latrat Parthica,
Pectus pleuit hospitum. 
Mundi ad salutem curritur
Nolente mundo tot uiis,
Quot sacra nunc remissio        
Pascalis instat gratiae,
Dum mysticam septemplici
Ornat coronam munere.
Augmenta plenitudinis
Opes ministrant diuiti.            
Nunc mente uoce psallite:
Hoc nostra debet mens deo.

[13] Quid Stephano potentius? 
Dicas Coronam: martyr est.
Hoc est homo, quod praemium:
Fructus laboris nomen est.
Laus haec breuis prolixa fit,             
Si sic uocantur inclyti.
Necis minister, aspice,
De morte uitam conferens,
Hoc dat saluti quod negat.
Felix sub istis ictibus     
Fit sempiternus exitu.
Cruore lucem praeparat,
Caelum sepulcri munere,
Hostem ut triumphus effugat:
Ceu palma sic congreditur.               
Hic primus intauit uiam
Nullis subactam gressibus.
Secreta lustrauit poli,
In ueste carnis abditus
Clamauit: “ecce filius      
Consistit in dextra patris.”
Dum saxa ferrent impii,
Dum mille leti machinas,
Solus bonorum conscius,
Orabat ex fide loquens,         
Ne nescientes noxios
Caelestis ira perderet:
Insons eat uesania.
Reum furor prouexerat,
Per uota currebat labor:        
Crucem gemebat carnifx,
Crescente quem subegerat.

[14] Caelo ferunt Ambrosium
Nomen honor uel action.
Nil debet hic facundiae,
Dos omnis est a moribus.
Fortis iuuantem non cupit         
Umbone munitus suo.
In carne nil carnis regit: 
Regina mens in corpore
Confregit omne lubricum.
Sic uixit ille non sibi,              
Sed totus auctori deo.
Adiectus hinc apostolis
Reduxit expulsam fidem,
Dixit triumphos martyrum
Linguae uirentis laureis.           
Hic ore praedam sustulit
De fauce serpentis feri.
Qui bella Christi militat,
Nudus timetur ensibus.
Viuit sepultus et iuuat,       
Clauum tenes ecclesiae.
Iustina uirus perdidit,
Dat poena uati praemium.
Sedis memento, lux, tuae,
Exorna, sancte, posteros,          
Auctore fultos nobili,
Ne dux sereni culminis
In nube tectus horreat,
Qui pastor est antistitum,
Quod fuscat omne summouet,       
Gregem gubernat principum 
Magister est docentium.

[15] Iam Christus ascendit polum,
Necauit ante funera,
Letum sepultus expulit:
Mors mortis inpulsu ruit.
Cantate factum, saecula,          
Funus subegit tartarum,
Vicit peremptus exitum:
Sors inde luget pallida, 
Praesumpsit unde gaudium.     
Escis uorator captus est:           
Est praeda raptor omnium.
Iam rete uinctum ducitur,
Iacet catena in nexibus,
Serpens uenena propulit:
Mitis terit superbiam,       
Agnus leonem euiscerat.
Plus istud est potentiae,
Quod nostra, Christe, suscipis
Et ueste serui absconditus
Nos ad triumphum prouehis,      
Quam si e coruscis sedibus
Fulgore terreres reos.
Deus patet per omnia,
Nullo remotus tegmine:
Sed ut iacentes erigat,       
Dignatus esse quod sumus, 
Redemit ipse ius suum.
Ouem reuexit perditam
Pastoris ad custodiam.
Leuate portas, angeli:  
Intrat tremendus arbiter,
Maior tropaeis hostium. 

[16] Quae lingua posit, quis ualeat stilus 
Tantae triumphos uirginis eloqui?
Nunc, mente molles, discite, masculi:
Exempla praestat, sumite desides,
Puella fortis cum superat uiros.            
Virtus teneri nescia semper est,
Nec iura sexus fractaque mens ei,
Quae corde Christum conciperet semel.
Soluunt caducis pectora uinculis
Quibus repostus mentibus est deus.      
Tormenta torsit fortia corpore:
Lassante poena creuit amor crucis.
Si scire posses uincere martyram,
Vesane tortor, parcere disceres.
Flammas flagellum carnifices rotas     
Cui crux sequenda est non metuit nimis.
Hanc cum caminis igne crepantibus
Iussisse fertur praecipitem dari
Priscus, ueneni fonte nocentior.
(Nam sic feralem tempore sordido      
Dixere sanctae uirginis arbitrum),
Huius ministri dum cuperent nimis
Fornacis escae tradere martyram,
Lux tunc Olympi luce serenior
Opus remouit saeua uolentium,                
Cum uoce monstrant qui gladium simul:     
“Nos hinc precamur dirige tartaro,
Nam nostra sanctam non uiolat manus.”
Turgescit illi felle iecur calens:
Mox saxa fossas uerbera bestias,     
Maius uenenum blanditias parat,
Quibus uirago fortiter obstitit.

[17] Angusta uitae tempora,
Paruis coacta terminis,
Mors sancta donat crescere:
Aeterna fines praeparat.
De fruge casuum uenit          
Quo surgat humanum genus:
In stripe Nazarius bona
De morte lumen addidit.
Nerone felix principe,
Diuersa perpussus mala,     
Lustrauit orbem non graui
Pauore cordis algidus:
Sed ut profanes inderet
Quo calle conscendant polos,
Verus magister actibus           
Exempla, non uerbis dedit.
Nam ductor ille fortis est,
Qui bella uiribus docet.
Quem dicta militem trahunt,
Si dux gerendis abstinet?          
Ventosa linguae hortatio
Quod forma praestat non habet.
Sed magna postquam semina 
Scribente terram sarculo
Glebis refudit optimis,        
Mediolanum mox petit,
In qua triumpho nobili
Carnis ruinam reppulit.
Qui sede non digna iacens,
Vatem tremendus mox monet,     
Vt clara rursus munera
Mundo refusus adderet.

[18] Vt uirginem fetam loquar,
Quid laude dignum Mariae?
Det partus ornet exigat:
Quod clausa porta, quod patens
Exposcit, ipsa suggerat.                
Sint uerba ceu miraculum,
Quid, mens, requires ordinem?
Natura totum perdidit:
Hoc est salus, quod uincimur.
Cum sola uirgo degeret,          
Concepit aure filium,
Stupente factum corpore:
Turgescit aluus spiritu.
Quod lingua iecit semen est,
In carne Verbum stringitur.          
De matre cunctus noster est,
De patre nil distans deus:
Vtrisque partus integer,
Qui gignit et quae percipit.
Nil maior ille seruulis,           
Sed nec minor creante fit.
Fons dicta clausus accipit,
Fons membra clausus egerit:
Nec rima cessit arctior,
Et uera proles emicat.              
Dic, mater et uirgo, precor,
Quisquamne claudit exiens?
Arctantur exta fetibus,
Vinclum pudoris natus est.
Quae laude Christi dignior     
Quam sunt superna crederis,
Nostri memento praepotens.

[19] Cum gesta Martini loquor,
Nil laude dignum transeo: 
Diuisa uirtus omnibus
Vnum coacta praetulit.
Labore magno martyr est       
Victore carnis spiritu:
Hoc est triumphis proximum,
Si bella calcent intima.
Perdente uires corpore
Res fixa constat laureis:     
Sublimat hostem mentium
Qui uota membrorum facit.
Hic fontis ignem nesciens
Calore feruebat dei:
Vndis uapore iunctus est,           
Christo dicatus actibus. 
Qua ueste nudum texerat,
Hac rex nitebat aetheris:
Sordente panno adquiritur
Quo fulget astrorum globus.       
Quam iusta commutatio!
Astrum rependiit indigens
Et regna mendicus parat.
Mox sacra uitae contigit,
De plebe lusit daemonum,         
Iussit fauillis surgere
Vixere tactu funera.
Flagella passus est libens,
Quibus coronam nexuit.
Conpulsus ad antistitem      
Votum repugnans induit,
Quod sancta conpleuit fides. 

[20] Dionysio Chrisus dedit
Quot bella, tot uictorias.
Exul piorum ciuis est,
Vrbis supernae particeps.
Constantius uatem loco        
Quondam tyrannus expulit.
Non cessit iste turbido,
Creuit periculis fides.
Hoc sancta dat professio:
Te poena tradit prosperis,    
Optata mercaris malo.
Persiste, tortor adiuuans,
Lux haec negando ceditur. 
O quam beata aduersitas,
Si sic triumphant exules!      
Nihil uerendo martyre
Confessor ille distitit.
Dispersa mors quos adficit
Ad uota mortis euolant.
Nil lenta perdit coctio:         
Intrat latenter abdita.
Vitale funus maeror est,
Velox medela transitus. 
Risit furorem principis
Fide manente cursitans:      
Fixus per orbem ducitur,
Qua sol coruscat acrior,
Negans bibendi copiam.
A te, tremende, sumimus
Ceu nostra quae remuneras.            
Tu mitte sanctum poscere,
Quod ipse nobis conferas. 

[21] Egit quod docuit meritis et honore superstes 
Ambrosius uates moribus ingenio, 
Roscida regifico cui fulsit murice lingua, 
Vere suo pingens germina quae uoluit. 
Serta redimitus gestabat lucida fronte,                
Distinctum gemmis ore parabat opus. 
Instituit populos gestu probitate pudore, 
Fouit respiciens perculit admonuit. 
Vocis ut officium postrema pericula poscunt, 
Sic teneras culpas qui tacet insequitur.                
Succinctus gladiis, clipei de pondere tutus, 
Pectora claudebat textilibus chalybis. 
Ensis habet uires uitiorum sector et hostis: 
Vipera non tangit squamea terga uiri. 

[22] Ambrosius linquens uiduatae munia plebis 
Transtulit ad curam, Simpliciane, tuam. 
Successoris ope spoliati uiscera regni 
Creuerunt merito temporis alterius, 
Ac uelut annosam zephyris parcentibus ornum,          
Ne metuat bellum, longa quies solidat. 
Tiro tamen felix cana ad rudimenta uocatus 
Non flexit priscum degenerans apicem. 
Nil timuit gelidis anima feruente medullis.
Pontificis uirtus floris habet senium,                          
Aequora qui tecto pressit terrena patenti, 
Moribus et cultu sidera cum tetigit. 

[23] Forma pudicitiae iuuenis sectanda Veneri 
Venit, nominibus nil famulata suis. 
Fortia marcebant uetulo sub iudice membra, 
Aetas praesentem perdiderat puerum. 
Sublimis postquam conscendit fulcra cathedrae,          
Cana tener populis dogmata disseruit. 
Aurea fluxerunt locupletis schemata linguae, 
Sol uitae nitidum reddidit eloquium. 
Aluus ut ecclesiae tumuisset semine Verbi, 
Non deerat pastus lactis apostolici.   

[24] Marolus, extremae potator Tigridis undae, 
Qui iubar in madidis uiderat hospitiis, 
Quem labor in proprio Syriae solidauerat axe, 
Orditur uatem dotibus innumeris, 
Peruigil intentus ieiunus prouidus ardens:                  
Quod morem tenuit sat fuit officio. 
Os tenerum quotiens gustus contingit honesti, 
Transit ad affectum quod fuit imperii.
Terra potens olim patribus fundata beatis 
Nobilibus mundum partubus inradiat.  

[25] Mens niuei lactis, species manifesta columbae, 
Astutia serpens, Martiniane, uale. 
Lubrica te dubii dum poscunt flamina uulgi, 
Inueniunt pauidum, ne mereare legi. 
Vnus erat mundo contraria iudice narrans,               
Qui ut caperet regnum uincere non meruit. 
Protinus ad magni perductus limen honoris 
Exul caelorum ciuibus inseritur. 
Post geminas sanctis construxit mundior aedes. 
Lumine quas clauso iussit habere diem.    

[26] Suffusus minio per que optima facta rubescens 
Virginei uultus Glycerius sequitur. 
Puram sanguineo maculat dum rore figuram, 
Picta genas facies simpliciter placuit. 
Candentem crocea gestans aspargine frontem,           
Laeta uerecundis tinxerat ora notis. 
Indeptus sceptrum, tribuit quod testis imago, 
Purpura quem mentis prodidit imperio, 
Hinc abiit: populus paruo uix tempore felix, 
Sed rursus magni missus ad obsequium.    

[27] Lazarus ut diri premeret pede culmina mundi, 
Vocibus adcitus trux uenit in medium, 
Quem frons laeta parum uitiis depinxerat hostem, 
Mulcantem culpas luminibus tacitis. 
Respiciens lapsus detersit nubila uitae:                    
Curam saepe dedit uulneris obsequio. 
Non latuit tectis facinus qui gessit in antris: 
Absens criminibus tortor ubique fuit. 
Innocuis placida uernabat luce serenus, 
Ceu speculum noxis iniciens faciem. 

[28] Eusebius Ligurum successit finibus hospes, 
Ignotae tractus plebis amicitia. 
Graius erat, socio Titan quos respicit ortu, 
Flammigero limphas uertice decutiens. 
Mitis conpositus largus pius integer audax,              
Crederet ut damnum non dare perpetuum. 
Fleuit pauperiem miserans, adrisit habenti, 
Gaudia cum cunctis tristitiam que gerens: 
Hunc index operis locuturo nuntiat orbi 
Fama uirum, gentes de statione trahens.   

[29] Ecclesiae postquam parta est tibi sella, Geronti, 
Funera decessor non timuit moriens. 
Te reparante redit, patitur sors pallida letum, 
Viuit post obitum discipuli pretio. 
Agricolis iunctus coluisti germina uitae                
Nec serpens lolium pabula laeta tulit. 
Qui dedit in medium quem lex iubet optima uictum 
Emit terrenis fructibus ille polum. 
Errorem mentis pressisti lege laborum: 
Otia non passus uirtutibus ueheris. 

[30] Exere quae posuit mens nomina certa, Benigne, 
Quem quisquis uocitat testis erit meriti. 
Cana fides hominem dum narrat, detegit actus, 
Nil loquitur casu pignoris adtonitus. 
Praescia uenturi non errant uota parentum,             
In uerum uertunt blanditias subolum. 
Ante patres censens sedit plaudente senatu, 
Praelatum sanctis extulit ille caput. 
Pollice sed diro ceu flos succisus aratro est: 
Spes decus et genius de foribus cecidit.   

[31] Qui uicit trabeas solium cinctum que Gabinum, 
Consulibus praestans ecce Senator adest, 
Ingenium uelox, sermonis cura rotundi, 
Virtutum pretium, forma pudicitiae, 
Abdita librorum, mysteria clausa prophetae              
Qui dedit in lucem schemate quo uoluit. 
Orbis ad extremi missus secreta uerendis 
Curauit studiis quod fuerat lacerum. 
Tunc oriens uictum peregrino lumine fassus, 
Haesit ad aspectum lampadis alterius. 

[32] Tu lux certa tuis, spes tu fidissima rerum, 
Vatis apostolici tu, Theodore, uigor, 
Virtutum cumulus, substantia lucida ueri, 
Monstrat aceruatis quem labor in studiis: 
Praescius accinctus fortis tranquillus amicus             
Conpositus simplex, tu bonus et sapiens, 
Fatidicus: semper tibi conscia corda futuri: 
Deprensum fluxit te reserante malum: 
Quem timuere feri calcantes culmina mundi, 
Dilexit spernens dura supercilii. 

[33] Restat quem longo seruet rex inclitus aeuo. 

[34] Gente bonus, probitate nitens et nominis auctor 
Sic iacet angusto, dic dolor, in tumulo? 
Spes domus inmensae modico contecta sepulcro est, 
Artantur paruis culmina cespitibus. 
Quid decus in pueris, quid praestant limina uitae?          
Non expectatis mors uenit ordinibus. 
Quid iuuat hunc, teneris senium quod praetulit annis? 
Funeribus iunxit funera multa suis. 
Occidit, heu, iuuenis, qui tersit crimina uitae 
Tempore culparum uiuificante deo.                            
Aspice, primaeuos metuis qui forsitan annos, 
Aetas uincentem non tenuit puerum. 
Exemplum terris linquens, ad sidera raptus 
Confessis rectum quam bene monstrat iter! 
Bis denas hiemes, totidem transcendit aristas,                    
Quem subito ex oculis sors inimica tulit. 

[35] Numquam morte perit meritis post busta superstes, 
Funera sublimem non capiunt animam. 
Sanguis honor genius probitas constantia census 
Interimunt multis dotibus exitium. 
In commune, bonus non sentit damna sepulcri.                
Fila legunt Parcae quae dederant miseris: 
Pendula lassantur quae plebem stamina portant: 
Fortia contingunt licia nobilibus. 
Cana uenerandi renouabant saecula mores, 
In que uicem templi pectora munda tulit.  

[36] Nomine proposito meritis certamine Victor, 
Despicis oppressas maculato semine terras. 
Tu carnis uitiis possessor corporis expers, 
Lubrica subiectis domuisti saecula membris, 
Tranquillus patiens corrector prouidus acer.          
Hic reddens tumulis cineres, ad celsa uocatus 
Spiritus aetheria congaudet lucidus arce. 
Busta supercilio miseratus cernit Olympi, suc
Vnde triumphati respectans funera mundi, 
Cassibus exutis concedes praemia membris.   


[37.0] Quamvis saepe ingenii mei cognovisses, periclitari tamen ieiuna oris olim probati iussionis celeritate voluisti. Sed ego non abnu oboedire diligenti, ut si facundiae deest meritum, gratia subveniat absequendi. Variae sunt donorum caelestium, licet ab uno auctore progrediantur, species: alium commendat perfectio, alterum insinuat quod sine tarditate alique vult parere. Domnae meae Cynegiae epitafium vix una hora habens tractandi spatium inelimata velocitate conposui. Vide necessitatem, ut illam tantorum meritorum feminam verborum saltibus explicarem. Parcat sterilitati meae venerabilis anima accipiens pro schemate dictionis studium sine nube dictoris. Tu, mi domina, epistolam praesentiae meae vice conplectense ora, ut spiritus illius scabridis nequaquam laedatur officiis.
[37.1] Nil sexus nec busta nocent, nil fila sororum
  Ultima, fallaci pollice quae tenuant.
Mixta deo mulier vivit post funera factis,
   Mascula femineo tramite gesta ferens.
Sanguis honor genius probitas constantia vultus  5
   Vincerunt tantis exitium pretiis.
Moribus aderuit magnorum stemma parentum,
   Indicium generis mens cui clara fuit.
Instituit natos vitam servare serenam,
   Dum docet exemplis semper amare deum.


[38.0] Non ego epistolam meam intra breues terminos Spartanae memor concinnationis includo nec formam tuam studio coacti sermonis inrideo: abest a me loqui pauca cum modicis. urbanorum est exiguis producta subtrahere et sine aliqua necessitate paginas, quales poscit hominum mensura, formare. quod in me de his, quae praefatus sum, subtile putaueris, festinatio non semper amica artis et casus exhibuit. magnum mihi est, si dederunt fortuita quod mireris. ergo causam scriptionis insinuo, quam tibi praelata salutatione commendo. digresso mihi urbe procul domnae meae Cynegiae occurrit admonitio, quare sepulcrum eius non honorassem laude ducti in carmen eloquii: quod quamuis reuerentia uiri ipsius facerem, tractaui, quia quod radiat luce meritorum stili ubertate celebrandum est. nam nec deus officium respuit imperiti et contentus ipse quod tribuit a rusticantibus uerborum diademata non requirit. his ergo uersibus scribendum epitaphium destinaui. de quo quid sentiatur, sic pater tuus uiuat et Roma te, quantum ad illa quae in ipsa reprehenduntur, non suum faciat, ut simpliciter et pure indices, nec auribus meis aut sensui fuco mentitae gratiae blandiaris. non erubescas, etiam aliquibus, praecipue tamen et merito domnae Barbarae paginam meam recensere, quia te cum locatur. opto tamen ut tantum tabella mea quantum spes tua sapiat, quae in cano flore et mea et parentum suorum, quamuis sint auara, uota transgreditur. domnum Cethegum et domnam Blesillam sororem eius pro me saluta. Fidelem, Marcellum, Georgium, Solatium, Simplicianum pro me saluta. quibus dic: si uobis cordi est disciplina domnae Barbarae, domnum uel patres aut fratres eius frequentate, quia est casta luxu que carens: qui aliud fecerit, ad me non speret se esse rediturum.
[38.1]
Optinui pretium uotorum munere Christi: 
     Quae mihi uita fuit, crux dedit hanc tumulis, 
Dissoluens carni subolem sine uulnere mentis, 
     Quod Fausto felix coniuge praemorior. 
Disiecit lacrimas medela cordis. 
Quae seruat meritis torum fidelem, 
Exoptet similem matrona sortem. 



[39] Aspicis Albinum titulos post busta dedisse, 
Funera qui meritis uiuacibus iugulat. 
Inclite, cui, princeps, dum subdis iura magistri, 
Vere sepulturae contigit ille locus.

[40] Sanguine mente opibus facie uirtute pudore, 
Optatur qualis femina, sola fui. 
Hoc tantum mundi quod lex est corpore gessi, 
Exornans casta prole pudicitiam: 
Quae uictrix fortem tenui per blanda maritum,      
Melle meo uertens iura, Seuere, tua. 
Quos genui, celsa coniunctos stirpe reliqui. 
Quod uotum est sanctis, coniuge praemorior. 
Nil mihi decessit, maneo post busta superstes: 
Felices numquam mors nocitura petit.                
Et nomen dulce est, de factis Mellisa dicor. 
Moribus hoc fluxit iure datum propriis.

[41] Obruit haec tumulos, uiuit post funera factis, 
Quae mortale nihil moribus inseruit. 
Euphemia tuos tellus conplectitur artus, 
Sed mens est niueis quam bene iuncta choris! 
Occidit exitium: sors tunc durissima seruit,        
Cum superat fatum nescia uita mali. 
Haec thalamis fecunda fuit, uiduata pudoris 
Exemplis natam fecit amare deum. 


[42] Cum praestat grauior bustum fortuna per iram 
Contulit exuuiis, Maioriane, tuis. 
Nunc indignis pyramidum prospice mole, 
Vilia principibus linque sepulcra piis. 

[43] Funus obit, uirgo quotiens in busta refertur.
Vnum iter est mortis criminis obsequium. 
Dalmatiae meritis uicta est natura rebellis, 
Degeneri caelum nobilitate tenet. 
Hoc satis est mundum calcasse in corpore mundi,      
De uitio sumptam cedere nil uitiis. 
Stemmatis haec lucem transcendit sole pudoris, 
Mens cum proposito consociata fuit. 

[44] Rustica, perpetuae non te sors pallida uitae 
Sustulit, interitum nec tibi morte dedit. 
Purior aetherias graderis sine carne per arces. 
Sic uitam castae funera nobilitant, 
Quod, mirum, uiduata tibi sic constitit aetas,              
Coniugis ad natum sit bene ductus amor. 


[45] Corpore deuicto moritur quicumque superstat: 
Dant leti legem crimina sola homini. 
Nil tibi, uirgo, perit: carnem mens pura refudit, 
Quae numquam mundi uixit in obsequiis. 
Funera busta rogi scelerum stipendia cessent:                
De uita ad uitam transitus iste placet. 



[46] Antistes genio pollens probitate pudore 
Ornauit donum meritis et lumina uitae 
Ad pretium iungens operis haec templa locauit. 
Lapsa per incertos non spargit fama recessus: 
Sed ueteris facti uiuit lex aucta per aeuum,                  
Cum dexter capiat Laurenti munera Xystus. 
Sic manet officium, quod sanctis contigit olim. 
Obtulit hic templum, ueniens quod consecrat ille.

[47] Vilia tecta prius facibus cessere beatis, 
Si splendor per damna uenit, si culmina flammis 
Consurgunt habitura deum, si perdita crescunt 
Ignibus innocuis, si dant dispendia cultum. 
Qualis erit reparans crepitantibus aucta ruinis?           
Laurenti, tua bella gerens incendia uince. 
Sordida marcenti latuisset terra recessu, 
Si status faciem tenuissent antra uetusti. 
Sed postquam superi flammas misere secundas, 
Ad lumen cineres traxerunt ista colendum.         
Huc oculos conuerte pios, qui cuncta uapore 
Praedicis mundanda, pater, rebus que docendos 
Instrue, ne uerbis titubet mens nescia recti. 

[48] Antiquum ecce nitet templum, quod sorduit ante, 
Cui faciem ueterem lux noua conposuit. 
Perdidit antiquum quis religione sacellum, 
Numinibus pulsis quod bene numen habet? 
Di, quibus hoc patuit, possessas linquite sedes.      
Quod fecit Victor, uictor ubique tenet. 
Addidit ad cultum merito successor et actis, 
Qui morum nomen hinc, Honorate, geris. 
Nubila uiperei qui gestat corda ueneni, 
Non datur ut faciat culmina pulcra deo.

[49] Accipe de cuius biberit domus arta fluentis, 
Atria quod superet porticibus modicis. 
Pontificis summi studio constructa renidet, 
Laurenti proprium possidet ista diem.
Splendida per census consurgunt tecta ruinam,           
Occasum nescit quod uenit a domino. 
Vix caries senium comitata hoc deterit umquam, 
Gloria factoris quod bene condiderit. 
Fabula de magnis numquam tacitura reseruat, 
Quod uincens aeuum nomen ad astra ferat.  

[50] Ille fuit rigidi semper seruator honesti, 
Terribilis culpis supplicibus que pius, 
Quem numquam flexit uitium, miseratio semper, 
Iudicium facie certus ubique dedit. 
Crimina corripuit uultu, conpuncta refouit,            
Conscia secreti detulit ora tui. 
Hunc utero genetrix caelestem fudit in aulam, 
Vbera subducens tradidit uberibus. 
Cana uenerandum stupuerunt saecula uatem: 
Moribus ante fuit quod gerit officio.    

[51] Qui possessa diu felix habitacula liquit? 
Quae creuit domino sic uiduata domus? 
Aulica suscipiens moderamina raptus inemptum 
Quod pretio mentis quaeritur obtinuit. 
Nunc locus inriguo retinet quod sorbuit haustu,         
Prospera custodiens faucibus hausta semel. 
Extemplo quisquis successit mansor et heres, 
Ingresso dextrum contulit ista pedem. 
Quid praestet consors ad uitam discite sanctam, 
Si reddunt mundos tecta dicata uiros. 

[52] Da, pater omnipotens, per saecula longa, precamur, 
Spes ut certa piis hospitibus ueniat: 
Candida ne meritis fuscentur stamina nostris, 
Neu metis sistat palma parata meis. 
Surgat qui propriae genetricis fotus in aluo                 
Ad gustum uitae per tua dona uenit. 
Tu mea uel tenui perfundis corda sapore, 
Tu testem linguam sanguinis esse facis. 
Celsa tenebroso frondescunt arbuta luxu, 
Quae nullis strinxit falcibus agricola.   

[53] Eloquium certus naturae constitit index, 
Perfecti fontem quaerere qui sitiat. 
Libertas semper studiis reseratur honestis, 
Infabricata latet nobilitas tenebris. �
Captiuum uenis seruasset terra metallum,         
Ni daret inuentor quod uocat in medium. 
Scrutator fuluum concessit pallidus aurum: 
Qui polit ingenuum, sic facit esse suum. 
Hactenus Ionium perlustrans remige pauco, 
Ad portum cumbam flecte, Thalia, meam.

[54] Nauita per postes suspendit munera ponti, 
In foribus propriis flumine parta gerens. 
Venator portis adponit missile ferrum, 
Vestibulum galea comitur armigeri. 
Discitur in ualuis ars uirtus nomen origo.       
Nos frontis signo credimur esse dei. 
Sic nostrum pande studium, dux littera recti, 
Vt domus ingenium non taceat domini. 
Qui gestas Latium satiatus pectora rorem, 
Aspice serpentes hic Heliconis aquas. 

[55] Omnia Memphitis retinentur saecula textis: 
Seruiuit numquam Laurentius ante Neroni, 
Nec timuit ualidas uicit qui corpore flammas.

[56] Libera captiuum meruerunt culmina lumen, 
Adridet facies nubila nulla gerens. 
Hic nuper astrigeri dos proxima uenit Olympi, 
Laurenti uatis ducta ministerio, 
Aedibus et uitae cuius nunc una figura est,                 
Ceu solis radiis forma color similis. 
Euge uetustorum reparator, perge, nouorum 
Conditor, et uultu clarus et ingenio. 
Abiurant priscam te praesule tecta senectam, 
Aduena casuris porrigitur genius.  

[57] Vna domus duplici discreta iungitur aede 
Partitur que suum quod bene nectit opus. 
In geminis simplex radiat pia gloria tectis 
Et de diuisis consociatur honos. 
Ne procul aut ibidem sacros confunderet usus,  
Constanti numerum sors dedit ampla loco.

[58] Conditor Armenius, supero qui dignus honore est, 
Hic peperit fontem uiuificantis aquae. 
Plena salutiferis gestemus uiscera limphis: 
Ne sitiat potans contulit unda semel. 
Rapta sepulturis animauit corpora pictor:         
Funera uiua uidens mors eat in tumulos. 
Illorum tamen iste iocus conplectitur artus, 
Quos paries facie, mens tenet alma fide. 

[59] Suscipit oblatum, ueniam cui contulit Iesus. 
Post culpas animae sunt holocausta dei. 
Perge, puer, teneros superans bene conscius annos. 
Vectores meruit candida uita pios.

[60] Mundior excocti fulgescat luce metalli 
Munera disponit qui dare digna deo. 
Ante uaporatis Laurenti uita caminis 
Constitit, ut blandum nobilitaret opus. 
Marmora picturas tabulas sublime lacunar          
Ipse dedit templo qui probitate nitet. 
Aedibus ad pretium sic mores conditor addit, 
Vellera ceu Serum murice tincta feras, 
Qualiter inclusas comit lux hospita gemmas, 
Nix lapidis quotiens pulcrior arte rubet.

[61] En sine nube pluit sub tectis imbre sereno 
Et caeli facies pura ministrat aquas. 
Proflua marmoribus decurrunt flumina sacris 
Atque iterum rorem parturit ecce lapis. 
Arida nam liquidos effundit pergula fontes,         
Et rursus natis unda superna uenit. 
Sancta per aetherios emanat limpha recessus, 
Eustorgi uatis ducta ministerio. 

[62] Aedibus ad genium duo sunt concessa per aeuum, 
Si niteant crustis aut domini merito. 
Herbida pasturam simulantia saxa uirentem 
Inliciant oculos nobiliore dolo: 
Fallat opus tamen arte, regat natura figuras,            
Viscera dum lapidum fingit imaginibus: 
Candorem roseo perfundat doctor ab ore, 
Depingat sparsis congrua membra notis. 
Aurum culmen ebur tabulas laquearia gemmas 
Non datur humanis plus rutilare bonis.                 
In pretio crustis fors et sine lege iocatur. 
Moribus ut constes, crede, laboris erit.

[63] Commoda de damnis mercaris, gaudia planctu, 
Si tibi de Christo est indubitata fides.

[64] Hoc est quod nitido membrum conpletur oliuo: 
Nil potius sanctas conuenit ante fores.

[65] Horrea parua licet, sed mens est largior illis. 
Non parcens opibus diuitias merui.

[66] Adueniant animum reserantes teste figura, 
Quo semper uotum proditur indicio. 

[67] Nulla penum laxat mentis pressura sinistrae: 
Effluit extensis quod spatiis latitat. 

[68] Non mihi diffusae dant prandia celsa coquinae, 
Nec plures uenter concutit artifices. 
Fercula pauca damus numerum uincentia cultu, 
Gloria nec mensae damna salutis habet. 

[69] Sobria cella, cadis uinum quae seruat onustis, 
Corpora confirmat gressibus acta suis. 
Infundant multis irarum pocula flammas, 
Mitescunt nostro bellica corda mero. 

[70] Pontificis castrum spes est fidissima uitae. 
Cui tutor sanctus, quae nocitura petant? 
Hic clipeus scutum est: procul hinc, Bellona, recede. 
Quod meritis constat, proelia nulla grauant. 
Conditor hic muros solidat, munimina factor.        
Nil metuat quisquis huc properat metuens. 

[71] Consona diuersis finxisti carmina libris: 
Suscipiat gaudens littera quod tribuit. 
Nescio qui tantum non laudet, Fauste, pudorem, 
Cum reddis si quid lecta dedere tibi. 
Depositum perdit mens recti nescia semper:              
Ad mores redeunt haec documenta probos, 
Si tamen admittis dexter mea uerba, fatebor, 
Qui pollet magnis paruula iuste fugat. 
Laudentur tereti quos pingis carmine, uates, 
Mascula rhetorico schemate lingua tonet:                  
Ceu Paulus Christum docuit hominem que deum que, 
Quo praestat cunctis gaudeat eloquio. 
Attica per Graios ditentur dogmata sensus 
Et nostrum stupeat Graecia docta decus.
Moralis strictis, narrentur physica certis,                       
Historiam monstrans indicet historia, 
Comica per limam numerentur, fortia plausu: 
Conueniunt operi lucida dicta tuo. 
Non ualet haec alter: sed Faustum dicere summa 
Laudis erit semper, si bene nota loquor.


[72] Antistes summus, plaustrum, te, nobile, donat.
Pandit iter magnis, omina dextra facit. 

[73] Quod tibi naturae dederit lex germen, amice, 
Hoc mihi fons tradat uiuificantis aquae. 

[74] Aspice deposita blandum feritate leonem: 
Ore uomit limphas pectoris obsequio. 
Vnda fluit rostro, dens mortis pocula mandit, 
Naturam perdens belua nos satiat. 
Effera dum uitreos effundunt guttura fontes,          
Dira salutiferis corda lauantur aquis. 

[75] Occisor mortis, dux uitae, planta salutis! 
Aspice: nam serpens ecce uenena fugat, 
Et quod supplicii species et mortis imago 
Iam fuerat miseris, est mihi certa salus. 

[76] Respice, qui gressum sinuas per amoena uirecta, 
Vt discas cultis lucem praeferre diserti. 
Adridet germen, quod linguae pingitur ostro: 
Ver habet in bruma qui flores carmine gignit: 
Per glaciem zephyros exalant uerba tepentes.            
Ebria fulgenti maduerunt murice dicta, 
Omnibus in rebus sermonum purpura regnat: 
Oris ad imperium submittunt colla chelydri. 
Algida cum roseo iuuenescant sanguine corda, 
Primaeuos gelidis ostendit littera membris.              
Vertit ad obsequium naturae munera doctus, 
Aetates species mensuras tempora formas. 

[77] Conlaudet spatiis hortorum commoda lautis 
Plurima cui satiant iugera culta famem. 
Ditior extentos superat dos larga minorum: 
Nobilitas uera est, quae nitet in modicis. 
Venit ad inclusum postponens Gratia campos,          
Prodidit angustis quid faciat studium. 
Vernat in ingressu uiridanti porticus umbra, 
Cui fudit genium uitifer ipse deus: 
Exornans magnis foliorum texta racemis 
Aestiuis iungit commoda frigoribus.                       
Lilia nam laurus oleas commixta rosetis 
De cultu proprium fecit habere diem: 
Serta triumphantis frontem quae monstrat amictum, 
Contulit ad fetus aurea terra suos. 
Largus opum poscat maioris praemia uoti:                
Hoc satis est nobis, quod sine fraude libet.

[78] Diuitibus pretium est Ennodi forma metallis. 

[79] Parturit unda sitim, quam splendens conca ministrat. 

[80] Ecce tenet uictrix pennatum dextera numen: 
Venit et ad reditum non habet arma uiae. 
Pugnacem gestans sonipes per terga minatur, 
Aduena cui terror ridet in arte bonus. 
Discat Hyperboreis famosum germen in aruis         
Naturae genium, cum simulacra uidet.

[81] Delia ceruus aper tigris leo bucula pardus 
Adportant mensis fercula, docte, tuis. 

[82] Diuersis dapibus confinia proxima seruat, 
Dum claudit uariis fercula multa uiis. 
Limitibus certis quod iunctus diuidit ordo, 
Vnus in argento quam bene uenter habet! 

[83] Pasiphae, niueum linquens nec in arte iuuencum, 
Diffusis collo manibus petis oscula supplex, 
Pulcrior et certis inludis ficta puellis: 
Candidus argentum superat bos luce coloris: 
Viuit amor taurus mulier sine corpore uero.   
        
[84] Blanditur mulier, sentit bos, membra mouentur. 
Attulit ars formas: quis dedit his animas?
          
[85] Et fictus rigidam seruat, Venus inproba, mentem 
Taurus, ut admoti suspendat rostra labellis.

[86] Si tibi sunt animae, pictor, quibus inseris artem, 
Mollior in tauro claudatur spiritus, oro, 
Fortia si miserae non dantur corda puellae. 

[87] Laesa Venus non est: naturae uincula constant: 
Bucula Daedalei cessat mentita laboris. 
Ingenio uiuens nil mugit uacca biformis, 
Ficta que nec uerum coitum dant ligna iuuencae. 
Ecce iterum tauro mulier summittitur uxor:                   
Humanas pecudum suspirant pectora flammas. 
Vasta iugum ceruix rursus capit aerea colli: 
Qualiter adstricto sudauit marcida loro! 



            
[88] Spiritus exhausto uolitat praelubricus auro: 
Candida lassatum uix tangit membra metallum. 
Adflixit pondus pretium fornacis anhelae. 
                 
[89] Aurea per nebulas dissoluit fila magister: 
Cluserunt dociles flamina fulua manus.

[90] Contulit hic uentus pretiosi membra metalli: 
Quod finxere timent nec capiunt oculi.

[91] Est nihil, et teneo: conuicit dextera uisum. 
Stringitur artatis digitorum nexibus aura.

[90] Nil fallit simulans: quod finxit dextera uerum est. 
Inmobilis stantem fugitat lepus arte molossum, 
Insertus rabidis ridet furor aureus ursis, 
Gestandus manibus saeuit leo blandior ira. 
Cognoscit dominam genius famulante metallo.      
Mitigat illa feras, dum plebem pascit egentum.

[91] Quam uaga constantem retinent haec tecta decorem! 
Mittitur a domina quicquid habent pretii. 
Nam rutilat fuluum Violae de luce metallum: 
Possessor radios spargit ubique suos. 

[93] Visceribus lapidum permixta lege coactis 
Naturam faciunt artificum studia. 
In solidum fractis riguerunt marmora membris, 
Partibus in crustam colligitur genius. 
Vnam de uariis speciem conponere frustis              
Qui potuit saxum duxit in obsequium. 

[94.0] Ennodius Petro

[94.0] Postquam uenerabilis iustitia principis periclitatis moribus magnitudinis tuae donauit te honorum germine pro messe uirtutum, per linguae ferias fouens inreligiosa silentia et in eloquentia tua et in meo amore peccasti, quia naturalibus adolescit elocutio munita superciliis, quotiens prosperorum famulatur indicio. copiosior facundia honorum militat incrementis: profectus suos non inparibus significant peritorum ora successibus. ecce inamabilis taciturnitas et uobis dicendi abstulit genium et mihi laetitiae inuidit effectum. referatis forsitan: posses me, amice, de ignoratione culpare, si quid tibi de apice meo promiscuis dedicata nuntiis fama suppressit. agnoscere carorum culmina rumore non patior et manifesta gaudii colligere de opinionis inconstantia. noueram quam mihi deuinctionis spem simplex eruditi dudum fecisset allegatio: credebam frustra me in illa parte serenis animum auris committere, unde tu me esse hilarem non iubebas: illam ipsam mille alarum fabricatam remigiis scriptionis tuae aestimabam pedibus potuisse superari, ne amanti expectata bona tibi fructum praeripiens alter ingereret. ecce, mi domine, honorem salutati accipiens agnitis dolorum causis remedia properata non deneges, quia, quantum praesumo, nec fides in diligentia nec ad unguem ductus sermo uos deserit in loquela. non contentus tamen uno dicendi genere displicere carmen adieci, ut post epulas Antenorei gurgitis, quas lauacra Aponi coacta in artum carnis lege castigant, dum illud, quod aquarum fetibus distenditur, aqua desecat, ego quoque, qui Heliconis fluenta non tetigi, poeta nouus admiscear. accipe ergo risum motura poemata et Glouidenum tuum te solum agnouisse contentus, a publico rigore me subtrahe, quia, si est quod forte placeat, sententia mihi uestra sufficit, si quod morsu dignum sit, secretum puto quod de amici culpis agnoueris. dabis etiam ueniam, quia oculorum pressus angore poemata fortasse clauda conposui: non enim possunt esse uersuum solidata uestigia luminis officio destituta.lege ergo aquas calidas, quas inuises.
[94.1]Tollitur adclini tellus subnixa tumore,
leniter elato fulta supercilio
Verticibus nullis caput admovet illa superbum
Nec similis pressis vallibus ima petit.
Fumifer hic patulis Aponus fluit undique venis,     
Pacificus mixtis ignis anhelat aquis.
Unda focos servat, non sorbit flamma liquorem:
Infuso crepitat fons sacer inde rogo.
Ebrius hic cunctis medicinam suggerit ardor,
Corpora desiccans rore vaporifero.                 
Hic pura gurgitibus, scintillis fluctuat umor:
Vivitur alternae mortis amicitia.
Ne pereat, Nymphis Vulcanus mergitur illis.
Foedera naturae rupit concordia pugnax.
Ne pereat, Nymphis Vulcanus mergitur illis.
Foedera naturae rupit concordia pugnax.

[95] Creticus hic sollers quidam uocitatur homullus, 
Naribus argutus, gressu celer, ore timendus, 
Inpauidus presso signans uestigia rostro: 
Quo ceruus capreae lepores lupus ursa uagatur, 
Inuenit, et tepido capitur fera prouida lecto.                    
Luditur agnellae post proelia tanta uolatu: 
Molle pecus uolucrem praeuertit fraude molossum.

[96] Tot Iouis inlecebras, tot crimina uiua figuris 
Dum bene depingit, uitiosa est dextera fabri. 
Argenti pretium est facinus retinere uetustum, 
Ne purum superet, quod furtis Iuppiter egit. 
Nil licet aetati, scelerum monumenta resurgunt,             
Admonet exemplis qui culpas format auitas. 

[97] Si tantas facies tunc sumpsit diuus adulter, 
Se primum falsis lusit imaginibus: 
Quid non mentito uiolasset corpore numen, 
Cuius forma suo gaudet adulterio? 

[98] Dextera bellipotens uulgatis plena triumphis, 
Qua cecidit quicquid fugit ab obsequio, 
Disperso celsam solidas quae sanguine famam, 
Cui peperit laudem mitis et arma tenens, 
Postquam praelargo rubuisti scammate campi,         
Arua colis pingens germine purpureo. 
Virgultis proprio dispensas murice poma, 
Das plantis fructum nobilitate tua. 
Vilior en cespes iactat se diuite ramo, 
Dum ligni morsus semina clara fouet.               
Demessus ferro floret tibi surculus alter: 
Nuda maritatis dos nitet arboribus. 
Gramina cultorem praenoscunt, muta locuntur: 
Quod tetigit princeps uer habet in glacie. 
Gestit terra potens, monstrat cui creuerit arbor:       
Fetibus et genio panditur hic dominus. 
Peruigil Hesperidum quae seruas iugera serpens, 
Aurea ieiunis munera das epulis. 
Quis siluae subolem carpat custode ueneno? 
Morte nemus tutum, credite, nullus adit.          
Hic commune facis, pietas, quod sola parasti. 
Visceribus plenis nescit obire fames.

[99] Quae capiunt mundum iunxit mens docta flagello, 
Exornans censu nobilitante plagas.             

[100] Argenti atque auri uapulat quicumque metallis, 
Gaudia cum fletu miscet auara suo    

[101] Dentibus argenti fuluum concluditur aurum: 
Contemnat nullus uerbera pulcra pati.  


[102] Fixior annoso sonipes moderamine noster 
Nunc iuuenem blando sustinet obsequio. 
Mollia grandaeuus summittit terga sedenti: 
Aetas constantem gressibus esse facit. 

[103] Astrorum populus necdum de lumine solis 
Perdiderat lucem, gremio sed noctis adultae 
Fundebat rutilos madefacto aspargine crines: 
Cynthia per croceas fulgebat lactea bigas, 
Rescindens quicquid descripserat orbita fratris:       
Vernabat tacitus splendor de munere noctis, 
Torrida frigoribus confringens tempora Cancri: 
Cum me curarum cupientem spernere fasces, 
Ruris amoenati facies depicta uocauit. 
Cornipedem scandi, qualem uix Cyllarus aequat,         
Mollibus aetherias qui uincit cursibus auras, 
Inmobilis currit cuius per deuia sessor, 
In statione uolans pedibus constanter adactis. 

[104] Belliger algenti sonipes nutrite sub axe, 
Per Tanais medium pectora sicca ferens, 
Cana pruinosis mandentem gramina lustris, 
Virtus lege poli quem sibi percoluit, 
Post domitas gentes, post flumina tanta cruoris,              
Alter te dominus, sed manet ipse labor.
Linque precor lituum, cantus passure beatos: 
Captiuus pacis mitteris obsequiis. 
Nil tibi cum bellis: commendant bucina letum: 
Quid iuuat expertas semper amare neces? 

[105] Cornipedes cuncti, quos gignunt bellica rura 
Quosque cruentatis diluit unda toris, 
Algida qui Tanais domuistis dorsa profundi, 
Quorum praeualidas ungula calcat aquas: 
Ecce Padanus adest sonipes, cui iudice recto      
Cedant Aemonii quos fouet aura poli. 
Ille pruinosis qui mandit gramina lustris, 
Et merito et forma dispar utroque uenit. 
Molliter incedit membris formosus honestis, 
Oblectat uisum dulcis in obsequio.                  
Nil iam Phasiacam conlaudet fabula prolem, 
Nec peregrina ferant nomina celsa caput. 

[106] Hic uolucrem Rhodani torrentis respice natam 
Sermonum frenis subdere colla tuis. 
Iussa uolat uerbis et uerbis iussa quiescit, 
Cuius captiuum est auribus arbitrium. 
Vincula sentiret, ni uocis stricta lupatis          
Perderet auditu luxuriam generis. 
Cum stimulos clamor mentitur, clamor habenas, 
Obsequium linguae libera membra ferunt. 
Non opus est loris, sed nexus certa loquendi 
Dura catenati rostra ligat pecudis. 

[107] Visceribus propriis externos fundere partus 
Cogitur et generis subolem lactare ferini, 
Iurgia naturae magno distantia calle.

[108] Edidit ignotum genetrix male conscia partum, 
Naturae fraudes, nobiliore dolo. 

[109] Discrimen generis iunxerunt foedera partus: 
Ingenii stirpes permixta lege coacti.

[110] Hic mulus geminum pecus est, sed corpore simplex. 






[112] Vtimur incluso per fraudes ense bacillo: 
Mors ligni tunicis quam bene tecta latet! 
Subsidium portas, quod cunctis terror haberis: 
Pacificum est nobis quod negat obsequium. 

[113] Riparum frenos naturae uincula surgens 
Forte Padus tumido gurgite transierat. 
In spumam fluxas cogens durescere limphas, 
Squamea praeualidis dorsa ferebat aquis. 
Ales ut in tenero fidens tunc constitit orbe,     
Otia dans pinnis, tuta premebat aquas. 
De proprio pelagus calcanti suggerit alnum, 
Humida cum siccam cumbula portat auem.

[114] Quis rogo per facinus crimen conpescuit umquam? 
Amplector sanctas, quae dant bona semina, fraudes, 
Augmento rumpunt dum iurgia saeua perito. 
Qui natum matris per culpam reddit amori, 
Hunc odiis constat missurum semina pacis.            
Ordine peruerso fallax concordia pugna est, 
Cum belli facies tribuat mentita quietem. 

[115] Di, prohibete minas, quas partus nuntiat horrens. 
Quem lupa sordenti conceptum fudit asello. 
Coniugis ille cibus satiauit uiscera prole, 
Edidit et pecori subolem fera, prodiga legis. 
Quid faciat rumpens naturam conuena discors?    
Vnde sequenda petat natus, quis dicere possit, 
Quem stultum genitor, furem dedit inproba mater? 
Nobile degenerans tenuisset culmen ab istis. 
Sed uitiis proprium te norunt, crede, parentes, 
Elinguem trepidum iactantem fraudibus aptum,      
Gutturis inmensi, sorbentem quicquid ubique est, 
Qui semel adsuetas humano sanguine fauces 
Pandit et ad uiles non uertit rostra iuuencos. 

[116] Praeparat in fletu qui fercula lauta uocatis, 
Annua per lacrimas celebret sollemnia magnas.

[117] Numquam stante domo pascit, mihi credite, tantos, 
Qui tumulos natis et mensas conplet amicis. 

[118] Conuiuae miseri, luctus deposcite multos: 
Prandia tot uenient, funera quot fuerint. 

[119] Inludis Gallis, Veneti male tincta propago. 
Nil candoris habes: mens tibi quod genus est. 
Despicis insontes, maculatae uernula terrae: 
Sed natos Rhodani nix probitatis habet. 
[155] Hic uolucrum pugna est, ubi Gallo caeditur anser: 
Dat poenas ueteris proditionis auis. 
Mactatus quondam uocis capis, inprobe, quaestum: 
Romanis uitam qui dederit moritur.  




[121] Damnati fructus mittit tua tessera ligni. 
Haec hominem dira spoliarunt pabula primum, 
Et nudis, serpens, post fraudem sorte minaris. 
Parce, precor, donis: casus et damna reserua. 
Quid nocitura putas insontis poma saluti?               
Ante ferax leti tunc mortem depulit arbor, 
Fixa triumphigeris cum ramis uita pependit. 

[122] Vir facie, mulier gestu, sed crure quod ambo, 
Iurgia naturae nullo discrimine soluens, 
Es lepus, et tanti conculcas colla leonis.

[123] Exige mendaces, populorum uxorcula, barbas, 
Ne minuant quaestum mascula labra tuum.

[124] Respice portentum permixto iure creatum, 
Communis generis, satius sed dicitur omnis. 

[125] Ludit in ancipiti constans fallacia sexu: 
Femineum patitur: peragit cum turpia, mas est. 
                 
           
[126] Barbaricam faciem Romanos sumere cultus 
Miror et inmodico distinctas corpore gentes. 

[127] Romuleam tegetem nox oris nubila fuscat: 
Oppressit uestes tenebroso tegmine uultus.

[128] Nobilibus tollis genium, male compte, lacernis, 
Discordes miscens inimico foedere proles. 

[129] Prandia lauta paras, sed linguae sordibus horres. 
Si deses pastor fercula concilias, 
Ambitiosa fames lassato prodiga censu 
Cornibus insultat, si taceat dominus. 

[130] Visceribus miserorum et sanguine pauperis aucte, 
Tantorum mortes cur tibi sunt epulae? 
Tubera perdices grus turdus turtur echinus, 
Non explent uterum corpora mille tuum. 
Infaustus multis, tibi felix diceris uni,              
Heres quod misero uenter erit proprius. 

[131] Artubus humanis polyphemus uixit et atro 
Sanguine distentos delicias habuit. 
Tu reddis similem scena redeunte furorem, 
Cui pastum tribuunt agmina debilium. 

[132] Mergeret ut diuos in mortem, pabula serpens 
Contulit et uitam munere dira tulit. 
Sic quicumque meos paradisi uere labores 
Demulcet, casses conuiuii patitur: 
Illic discedit quem pectore gessit amicus:              
Fit dominus cari gutturis hospitium. 

[133] Nescio cur sancto non parcas, stulte, labori, 
Dum morem seruas dentibus insiliens. 
Mandere nos pergis, sed uenter commoda nescit: 
Flamina nam uacuis stringis imaginibus. 
Escarum gurges nil ruptis murmure buccis             
Suscipit aut cassis motibus exuberat. 
Phasiacam uolucrem pisces uel sumina carpens, 
Vda uaporatis guttura pasce cibis: 
Me ieiuna iuuat sine ructu pangere dicta: 
Regifico luxu fercula te satient. 

[134] Nesciris uotis et cordis nube recedis 
Ex oculis: praesens quaereris in facie, 
Tu que per ambages nulli spectabilis esse 
Calles, mellifluis toxica dans labiis. 
Hoc uolo quod non uis, iurans te nolle quod optas,              
Concutis et uariis pectora saeua modis, 
Hydram uerticibus, formis superare Prometheum 
Doctus, ut ad priscos fabula non redeat: 
Bella cies, spoliis crescis, Defensor, ademptis. 
Ad nomen currit praeda superba tuum.  

[135] Aspidas ut capiat tectis fraus hospita technis, 
Sub ludi specie mortis imago latet. 
Vmbra lacessitas producit callida pestes 
Et bellum blandis principiis geritur. 
Credite, non aliter Defensor proelia tractat,          
Qui accusat ridens, qui perimit placidus. 

[136] Inprobe, quid fractis confundis singula uerbis? 
Depingit mores obruta lingua tuos. 
Accipis exposcis praesumis renuis ardes. 
Tristia blanda simul, fortia fluxa facis. 
Ira pauor rabies patientia tempore in uno:    
Tot facies gestas pectoribus uacuis. 
   
[137] Testibus adseritur gens census uita, Tribune, 
Antiquum quotiens linquimus hospitium. 
Tu, quem lustratis transmisit gentibus error, 
Nulla domus pleno nec tenet ampla die, 
Vis dici locuples sublimis pulcher amicus,          
Aestibus ignoti missus ab Oceani. 
Inrita dicta uolant, adsertor non uenit ullus, 
Nulla fides sexum detegit aut patriam. 
Mendicus uetulus timidus confusus anhelus, 
His, uerum perdens, utere nominibus.   

[138] Tutus falsa loqui poteris sine teste, Tribune: 
Ventus habet linguam ponderibus uacui.

[139] Instabilem faciunt naturae damna Tribunum: 
Auolat hinc rursus, uincula ni teneant. 
Tolle, miser, modicam zephyro ueniente saburram: 
Radix nulla tuo est utilis auxilio. 

[140] Eunuchus turpem poscit per conpita uictum: 
Semina telluri non habet unde ferat. 
Grandia proscissis rus seruat germina membris, 
Fetibus et messis multiplicata redit. 
Incassum sectus proscindit uomere terga,                    
Ni findens spargat triticeam subolem. 

[141] Qui ponti facies, numerum qui nouit harenae, 
Femina quem iurans fallere nulla potest, 
Astrorum plebes quae calles spectat amantum, 
Cynthia cui certis cornibus innotuit: 
Non ualet hic uultus retinere nomina mores,       
Quos mutat clerus tempus in exiguum. 

[142] Gaudet equis recti dissuasor, prodigus aequi, 
Nomina qui digna studio superante caballis 
Subtrahit, opponens ad sancta uocabula clunem          
Sed procul est pecudes quod censet mentis iniquae: 
Propositum perstat generis, quod stemmata fundunt.

[143] Index naturae studium tibi non uenit ullum, 
Littera nulla colit brutae commercia linguae: 
Numquam discipulus, ualeas dic unde magister?  

[144] Algidus in uiuo moritur dum corpore sanguis, 
Annorum glacies cum siccat pabula uuluae, 
Seminis et custos refugit cruor utilis inguen, 
Marcida cur iuueni sociaris, Galla, marito? 
Pignoris in thalamis periet fiducia iuncto.                
Nam subolem laxis mendacem uiuere rugis 
Insimulans, epulis das prolem feta cloacae. 
Adtulit hoc uenter, quod coniunx iungat ad ora. 

[145] Tot rebus fallax quid garris, pica biformis, 
Semiuir et tremulo qui uexas turpia lumbo? 
Quod tibi propositum, qui sexus constitit umquam? 
Quid non mentiris, uir femina, sancte profane? 

[146] Orbe pereffosso fluuidum de lumine uulnus 
Pestifer ostentans ora sepulta geris. 
Caeca per innumeros facies portatur amicos: 
Qui te conspiciunt iure dolent oculis. 
Ebria marcenti locupletas flumine menta,            
Circumfers crasso sordida labra fimo. 
Oscula nulla petas, madidam suspende mephitim: 
Te propter cupiam perdere quod uideo. 
Quis putet ex oculis flammas coalescere turpes? 
Nil uidet, et rectum seruat iter scelerum.   

[147] In tantum prisci defluxit fama Maronis, 
Vt te Virgilium saecula nostra darent. 

[148] Si fatuo dabitur tam sanctum nomen homullo, 
Gloria maiorum curret in obprobrium. 

[149] Captiuo stultus congaudet stemmate uatis. 
Non est Virgilius, dicitur iste tamen. 

[150] Externo quotiens uocitaris nomine, demens, 
Si tibi sunt sensus, prospice ne uenias.

[151] Cur te Virgilium mentiris, pessime, nostrum? 
Non potes esse Maro, sed potes esse moro. 

[152] Languescit rigidi te cum substantia ferri, 
Soluitur atque chalybs more fluentis aquae. 
Emollit gladios inbellis dextra Boeti: 
Ensis erat dudum, credite, nunc colus est. 
In thyrsum migrat quod gestas, inprobe, pilum.           
In Venerem constans, linque Mauortis opem. 

[153] Sollicitata leui marcescunt corda uirorum 
Tormento: fas est ludere uirginibus. 
Frangunt Marmaricis elephas quod misit ab aruis, 
Per micas sparsum mox solidatur opus. 
De poena tenerae discunt cum fraude iocari:           
Nam ridere necis munere femineum est. 
Angusta norunt res mille includere capsa, 
Omne ebur hic, mulier, pectoris arca tui est.

[154] Verus honor uitem tribuit, sed munera uitis 
Ieiuno non dant ligna ministerio. 

[155] Vt sceptrum princeps, sic gestat dextera uitem: 
Vtribus exornet diua corona caput. 

[156] Vitifer hic siccus matrem conplector erilis, 
Vberibus pressis quae mihi uina negat. 

[157] Heu quotiens calidis uites sine fruge labellis 
Inlusit, nudo nomine me refouens! 

[158] Terrarum culpis uitium potator obumbras: 
Ebrius esse nequis uina uomens Ligurum. 
Dum replet madidus feruentia pectora Bacchus, 
Indicunt ualidam pocula nostra sitim. 

[159] In Ligurum terris potorem qui uocat errat: 
Numquid uina bibit uina bibens Ligurum? 

[160] Vxor Flasconis cupis dotata Falerni, 
Semper inexhausto pectus repleta Lyaeo, 
Quae Bacchum madidis colui uenerata labellis, 
Turgida ructato permulcens numina musto, 
Concludor sicci bene conscia tegmine busti:         
Est tamen ad superos coniunx mihi nobilis, euoe, 
Pocula quem numquam possint transire beata.
Quem si fata uirum seruant, tibi uiuimus ambo. 

[161] Consulis ad genium nomen pro stemmate iunxi: 
Dans lucem fastis, sum trabeis potior. 
Quid, palmata, tuo tantum de murice uernas? 
Plus fucante dedit purpura nostra tibi. 

[162] Suscipe uersiculos, Ennodi proxime, nostros, 
Vt librum nobis reddere non desinas: 
Ne foedes cultum, dum reddere, Maxime, non uis, 
Quae pridem nobis es quoque pollicitus. 

[163] Si te, Messala, studiis mihi pandere uelles, 
Non deerant libri, quos tibi, dulce, darem. 
Mens iniusta nimis quod spernat tollit amanti, 
Nec gratum est munus quod fugit ingenium. 

[164] Artis grammaticae librum de carmine fracto 
Qui poscit, solidos certat habere pedes. 
O utinam Musis contingant munere nostro 
De te quandoque gaudia certa, puer! 
Vitant loripedem, nisi fallor, pangere uersum     
Vel quos in somnis respiciunt studia. 

[165] Musta cadis famuli dum condunt nostra fideles 
Et ludunt praelo calcibus intrepidis, 
Dum tingunt rosei plantas de sanguine Bacchi, 
Scinditur et teneras uua gerens tunicas: 
Otia Niliacis non passus carmina biblis                
Sulcaui, tumulo ne tenear moriens. 
Ebria lapsantis confessus uerba Thaliae, 
Sum uacuus culpa, si pedibus titubet. 
Ieiunos deceat lex artis syllaba rhythmus: 
Nulla Camenarum iungitur ad Bromium.            

[166] Perfunctus pelago Diomedes tutus in arvis
Naufragium deflet, quod sine limfa fuit.
Quam propter varios contendens vicerat aestus,
Uxor ad alterius transierat copulam --
Causa querellarum simulato nomine vera est.
Huius verba, precor, comite vos placidi.
ADLOCVTIO.
O numina, si vobis non eveniunt cuncta disponentibus, divisa potestas est, aut 1 et malorum estis auctores, quodsi humanarum rerum quemquam ex numero vestro cura sollicitat, felicitatem mihi redeuntis tribuite aut errorem, quem finistis ingrati, si caelum vocanda piorum possessio, si propter momenta laetitiae mortalibus orata tribuuntur, nolite beneficiis vestris sociare vindictam, cur taliter ad effectum vota 2 tetendimus, ut pararetur caelitum suffragio de occasione prosperitatis adversitas? reddite, quaeso, propitii incommoda, quae tulistis; restituatur pelagus, ne terreno pereat fama naufragio, secundis rebus proximum est quaecumque adeesserint mala nesciri, ignominia, quae me in facie perculit, non tetigisset absentem, uxorem, pro nefas! 3 nisi ad eam redissem, amisisse non crederer, inflexit statum meum abiurata calamitas, stationi propior fuit liquentis error elementi, portum in genitali solo perdidi, quem saepe in vasti gurgitis sinibus adquisivi. haecine est domus optata, cuius desiderio periculorum promittebatur oblivio, cum spe sequentis gaudii praesens malorum poterat forma nesciri? cuiquam de miseriarum terminis sunt nata principia aut de perfunctis casibus evenit exordium? aliquando optata contigit non amari? aut adeessit ut hominem laederet fuga discriminis? me novis semper pessima ictibus fortuna perculit, cuius si in deterius vergit mutatio, simplicem nocendi servet speciem, ne successionibus insolescat, uxorem, malorum comites, habui ad pudicitiam naturae luce transmissam, cui splendor oriundi creverat institutis, ut gemino defensa propugnaculo nullatenus facinorum crederetur ictibus subiacere nec dura castimoniae obscenitatis evisceratione mollire. illa numquam fulvum metalli quaesivit ornatum nec pretiosorum candore lapidum nivem corporis imitata est: non ulla habuit decoris adiumenta, dum placuit, scivit coniugalis iura sacramenti fucatis studiis non iuvari nec obligatum tenuisse con- iugem, quando alium praeter eum, qui descendit a moribus, quaesivit nupta fulgorem. mansit illam educandorum pignorum servitus libera, dum talem se praebuit, quae et desiderari meruerit et virum numquam putarit absentem, illa sexum mentis firmitate duraverat, dum in ea muliebris inbecilla consilii de virili ceperant auctoritate substantiam. iam lapsibus ordinis sui doctrina medicante repugnabat et translata in usus alteros feminarum ridebat excessus, in summa, talis periit, quales solent a maritis lacrimas	inpetrare. Circeo, ut aiunt,	poculo a se translata est et in votum migravit adulteri,	[8] sed quid agamus inter anxia et incerta	deprehensi ? recipiat nos pro remediis exosa navigatio et lassatae rudentibus manus stuppea rursus vincla meditentur. haereat clavis dextera, ut frenatae puppis per gubernaculum iura moderetur, depictus sideribus axis reddatur aspectui, dispositionis nostrae itinera noctium dirigantur indiciis, sit solacium luminibus meis, si profanati	non videatur terra coniugii. fugiamus patriam. in qua tale effectum est matrimonium nostrum,	quod et amisisse pudeat nec haveant vota recipere.
Imperii custos, uocali pollice cordas 
Per numeros animans, tibi fila loquentia carmen 
Verberibus plectri, doctor, seruire coegi. 
Cyrrha potens Phoebo, laticis pia turba sereni 
Tu mihi semper eris, qui pectora clausa remotis              
Inseris officiis et dextro numine conples. 
Deprecor, exactam fauturus suscipe uocem, 
Extortis pretium donans te iudice dictis. 

[167] Gaudia transcendunt uires, uox laeta superbit: 
Ingenii maciem prospera non metuunt. 
Dulcia temporibus famulantur fila secundis: 
Quod felix meruit, nobile carmen erit.         
Vox iusti quaestor, legum substantia, nobis         
Ceu Phoebus mittet tympana plectra lyram. 
Docta Camenarum coeat pia turba sororum, 
Offerat arguto pollice quod loquitur. 
Turgida fatidici uix possint pectora uatis 
Virtutum species enumerare tuas.                
Tu decus Italiae, spes tu fidissima recti, 
Fax, tuba causarum, purpura nostra, uale. 
Luminibus locuples solem te Roma uocauit 
Celsa, Quirinali suscipiens gremio. 
Eloquio lyncem, tu subdis uoce leonem.           
Melle tuo serpens gutturis arma premit. 
Fetibus orbatae ferrent tibi munera tigres, 
Quae dolor et feritas aure pauente daret. 
Te pene demessum ceu florem dextera fati 
Dum lacerat, Christus perculit exitium.          
Reddita se melius nunc uincit uita beati, 
Actibus adseritur quod uenit a superis. 
His fretus non legatos neque uerba precantum 
Callida fucatis artibus elicui. 
Ipse ego, mendicae transmittens uerba Thaliae,      
Donum more dei te precor ut tribuas. 
Hortulus exigua sociatus parte retardat 
Spem solidam, fieri ne merear dominus. 
Hanc mihi largiri non spernas, lumen honorum: 
Sic uoti compos saecula nostra colas,               
Sic te regnantis sublimet celsa potestas, 
Sic currant meritis aurea facta tuis. 
Amphion Dirceus tetigit quod pectine uixit: 
Nulla mori rerum tunc animata potest. 
Commoda de Musis numquam fluxere tot annis,     
Affectu pretii quas mihi concilia. 

[168] Forma caput facies Deuteri cuncta magister, 
Innumeris doctor dotibus ille cluit. 
Excuset linguam genius perfectus ubique: 
Quod fari nescit, displicet inde malis. 
Grammaticam iactant artem nescire magistrum:    
Hoc melius simplex moribus instituit. 
Oratoris opus lapidosa que culmina Tulli 
Non tetigit: celsum rhetora nullus amat. 
Discipulis satis est uultus taciti que uerenda 
Caluities: Phoebae lumina plena uident. 

[169] Iure colis proprium natalem, pulcher Arator. 
Qui si non coleres, numquid arator eras?

[170] Lucidum tinxit maculante fuco 
Quisquis affectum, ferat inde linguam 
Iudicis Christi facibus perustam, 
Ore sepultus. 
Scindit urguens foedus omne fraude uiuax perpeti,    
Aegre portans quicquid ordo flagitat serenior. 
Linque, quaeso amice, mores plebe dignos ultima, 
Sanguinis callem secutus serua quod depectus es. 

[171.0] Ante imperium diligentiae uestrae ualitudinem suam iniuncta tenuerunt. nam ne cui haec darentur uel legenda uel transcribenda praemonitus, obuias poscentibus manus opposui: nunc uictus tui caritate transmisi. facies meum pudorem in statione esse, si relegas, in profligatione maxima, si transcribas. 
[171.1] Vincula soluit amor, quae quondam nexuit alter: 
Non nisi per legem cedit lex prisca sequentem. 

[172] Numquam frugiferis per saecula longa thyrambis 
In me fluxerunt commoda Castalii. 
Tristia ieiunis pangentem carmina labris, 
Spes noua, quid stimulas, gurgitis Aonii? 
Sed si mutato Parcarum stamine gaudes,          
Exhibe cornipedem nunc, Pegasea, mihi, 
Qui ferat aligerum per gramina roscida corpus 
Nec teneras flectat uestigiis segetes, 
Sublimem ualidum formosum passibus aptum: 
Qui si contingat, mox mihi, Musa, places.                
Mitteris ad largum locupletem poscere parua: 
Ni gaudens redeas, dic mihi, Musa, uale. 


[173] Exprimit in spicam tellus iam feta papillas, 
Lacte maritatis turgida cespitibus. 
Stringitur in prolem sparsus per gramina sucus, 
De guttis faciens progeniem solidam. 
Vestitus gemmis protendit brachia palmes,        
De gremio ligni pampinus ecce uiret. 
Iussa per augmentum nunc siluam perdere uitis 
Frugibus ut crescat, uulnera conciliant. 
Euocat inquirit gaudens infantia mundi 
Nutricem, tepidi quam dedit aura poli.           
Ludit per faciem camporum rustica pubes, 
Respiciens duri dulce laboris onus. 
Annus reptat ouans tractus per murmura ueris, 
Farcta locuturis mella ferens labiis. 
Cum rebus noster balbutit carmina sensus,       
Aurea principiis dextera portet opem.
Blandior ad falcem messor perducit aristas, 
Si rastris segetem pectere continuet. 
Nunc stirpem Proculi, dans uernum, suscipe, doctor, 
Ne feruor teneros decoquat in studiis.        
Seruentur leges: ceu census littera currat. 
Eorum Pindareus flumina uicit auus, 
Docta Camenali cecinit qui carmina plectro, 
Cuius Apollinei nil tacuere chori. 
Phoebus in auxilio repetat mox fortior illum,             
Artis nobilitas, Marsya si ueniat. 
[6] Annus sole nouo teneras dum format aristas, 
Natura in thalamis orbe tepente sedet. 
Pingitur et uario mundus discrimine florum: 
Vna soli facies: gratia, cultus, amor. 
Arbuta uitali coalescunt uda uapore,      
Ignea concretus semina sucus alit. 
Erigitur genio tellus tumefacta marito, 
Turgida lasciuis silua uiret spoliis. 
Lactans cespitibus in nodum truditur herba, 
Vitea gemmatos brachia dant digitos.        
In rerum uultu lex iungit pronuba taedas: 
Aura poli ut sponsum germina cuncta facit. 
Ergo pari uoto lux caelum flumina Nereus 
Montes prata ferae gaudia concipiunt. 
De te quod uernat sortitur, Maxime, mundus,      
Et naturalem dos tua comit opem, 
Cui sanguis census genius mens uota superstant, 
Musarum primo fulta supercilio.
Saecula te fidei monumentum nostra dederunt, 
Corporis et cordis uirginitate parem.        
Vincentem meritis sponsam dat candida uita, 
Quae cum te superat, sic tibi palma uenit. 
Huic niueis consors adridet flamma labellis, 
Alba uerecundas spargit in ora notas. 
Adsit, oro, fons loquelae mente uoce pectine      
Ars natura Musa Phoebus qua tumet facundia. 
Vile nil decet sonare in Maximorum laudibus. 
Conterunt plebeia celsum saepe dicta uerticem. 
Orbe captiuo Venus alma fusis 
Dotibus florum per amoena ludens,        
Dum facit uernum pretio et micantis 
Sidere formae, 
Spreuit aurati decus omne pepli, 
Aduenae pompam noluit metalli: 
Ditior cultu stetit effugato         
Sparsa capillos: 
Nobilis si quod bibit arte uirus 
Lana, mentito potior colore: 
Sic et algentis pelagi lapillos 
Nuda superstat.         
Fulserant raro sub hiante filo 
Pectoris gemmae in roseis papillis. 
Inuidum membris negitando amictum 
Altera lux est. 
Proditum risit sine nube corpus,              
Carcere inrupto nituit serenum 
Quodque seruabat male tuta uestis, 
Panditur arte. 
Aliger laxo remeabat arcu, 
Marcidam damnans otiis pharetram,       
Sanguine in nullo madefacta lentus 
Spicula gestans.
Tunc sic alloquitur matrem fluitantibus armis: 
"Perdidimus, genetrix, uirtutis praemia nostrae. 
Iam nusquam Cytherea sonat, ridetur Amorum         
Fabula, nec proles nascenti sufficit aeuo. 
Frigida consumens multorum possidet artus 
Virginitas: feruore nouo sublimia carnem 
Vota domant: mundus tenui uix nomine constat. 
Primaeui tremulos, fractos imitantur ephebi:             
Rara per inmensos saeclorum, respice, campos 
Coniugii messis: per flores sola uetustas 
Exerit albentes ieiuna et pallida canos. 
Vna fides rerum nulla dulcedine flecti 
Et si quid teneros potuit transducere mores         
Praeceptis calcare malis: seruatur ubique 
Iustitium: culpa est thalamos nominasse pudico. 
Tu remissa iaces et tanti nescia iuris 
Nuda per effusos respectas membra capillos. 
Surge, age, et obstantem properanter discute somnum,       
Nec te, quod turpe est, captiuum numen habere 
Iura pudicitiae uel lex malesuada putetur." 
Talibus arsissent dictis et uiscera ponti. 
Colligit in nodum passos lux aurea crines 
Et naturalem concludens ueste decorem,         
Mutauit formam. tunc quicquid fulget iaspis, 
Quae uiret in pretio pasturae ficta smaragdus 
Et latet in concis melior custode ueneno, 
Alba uenit, niueum sumptura ex corpore lumen.    
Palla per adcinctos decrescit splendida lumbos       
Et zona teneras conpressit dura papillas. 
Adfatur natum: "quem, spes mea, figere temptas? 
Quem sequimur? quo ue ire iubes? post otia maior 
Flamma decet: discant populi tunc crescere diuam,      
Cum neglecta iacet. superos nil perdere somno      
Ostendant geminis reparata incendia curis. 
Maximus ecce, uides, generis spes unica summi, 
Dulcibus inludit per longa obliuia taedis.               
Sectatur matrem, quae caelo purior ipso est 
Femina, quam scimus mulierem uincere mente.   
Hic domuit puerum, mores sortitus auorum: 
Quod pudet, heu longo nobis nescitus in aeuo est. 
Huius ad abstrusas ueniat mea lampada fibras:        
Suspiret cupiat discurrat ferueat oret." 
Haec ait: et subolem fotu conplexa benigno              
Mollia mellitis artauit ad oscula labris. 
Ille uolat celeri tranans per nubila uento, 
Omnia lasciuo socians elementa furore.           
Vt stetit et iuuenem formae conspexit in ostro, 
"Tu ne Dionaeum tumefactus despicis?" inquit.         
"Huc, Venerem culture, ueni: qui tardius arsit 
In multum calet ille rogus, celeres que fauillas 
Restituet quaecumque pyrae subducitur arbor."     
Deprompsit iaculum, quo diuos fixerat omnes. 
Tunc pulcher teretem flexuram pertulit arcus:       
Spicula diuerso traxerunt brachia calle. 
Pennigeri uulnus praesentit dextera tactu, 
Mox que ferit, laeto factum clamore salutans:    
"Ille ego (quid trepidas?) semper contemptus adhaesi     
Visceribus, fugitiue, tuis. hac uictima matri           
Litamus, multis quam tu non suspicis annis."      
Ecce iterum magno rimatus stemmate cretam, 
Quam thalamis iungat, cernit sublime puellae 
Sidus et adtonitus ad matrem lumina flexit, 
Germanam credens: conlaudat nobile furtum.      
Sed teneram leuiore ferit puer ille sagitta,       
In que uirum totos exhausit fortior ictus. 
Post haec digrediens permulcet pectora dictis. 
"Nostra tuas, iuuenis, confortent uulnera uires. 
Nam quicumque mea est percussus cuspide crescit.       
Haec faciunt multos, si credis, bella nepotes.              
Sis felix semper que feras mea munera te cum." 
Nunc me Pierio fauore iutum 
In laeta, proceres, locate fronte. 
Sustentent gracilem per omne carmen          
Qui doctum faciunt benignitate.               
Quod nunc ingenium premunt pruinae, 
Distendat refouens tepore uernum. 
 
[174] Littera de proprio laudetur splendida censu!     
Advena nam cultus nil tribuit genii. 
Ebria vestito plus lucent vellera Sere,    
Per se candentes colla decent lapides.    
Non iuvat externo conponere membra nitore.     
Lux naturalis sidera nobilitat.


[175] Iste callis est, supernam qui parat potentiam, 
Lux pudoris, esca mentis, fax medela claritas. 
Mundi faece qui fucantur hunc tenere nesciunt. 
Liber extat, hoc quicumque colla loro uinxerit. 
Sanguinis uenam nitentis comit iste sarculus. 


[176] Vbi est fides splendentis periclitata conscientiae, quam et in annis puerilibus cana reuerentia non relinquit, quam per aeui praeiudicium obseruantia honestatis inradiat, quae in tempore iuuentutis actibus maturescens infantiam ingressa praelabitur?
numquid aequum fuit amantis paginis tantum mandata restitui, aut par fides est liberae scriptioni et famuli? numquid dignum probatis moribus censuistis prouocantem ad officia religiosa non subsequi, uel nefas putastis epistolas reddere, quas uobis inter excessus contigit non cepisse? haec igitur est tua disciplina? non talem te probitas olim manifestata disseminat. ego tamen loquacitate qua notus sum indurata nitor mutare silentia.
 numquid tibi inpar est lingua natalibus? aut non testimonium generis adnuntias flore sermonis? numquid ostrum loquendi deserit pectoris fecunda dictatio? nihil nisi malitiam resignat qui cum possit desideranti uerba non tribuit.
ecce inter ructationes Lyaeo debitas qualia Silenus alter uerba conpono.scribendum sciatis nomen uestrum ad genii mei purpuram et libellis propriis inserendum, ut, etiamsi nihil tribues de responso, ego tamen arcem teneam, quod ad doctos uiros dirigo sine trepidatione aliqua quod legatur. domine mi, accipe nostrae salutationis obsequia reddens debita litterarum.
[176.1]Sic tibi uirginitas mansuro constet in aeuo, 
     Nec pereat quicquid uita beata dedit, 
Sic tua non maculent nigrantes membra puellae, 
     Nec iaceas propter Tartaream faciem: 
Vt cupidum sanctis releues per scripta loquelis, 
     De que tuis fratri fontibus unda fluat. 

[177] Dicendi palmam Victoria tollit amico. 
Transit ad Ambrosium: plus fauet ira deae.

[178.0] Qui miratur officii terminos in amicorum me laudibus egressum recolat quam imperiosa est semper affectio nec parens propositi legibus uis amoris. et profecto si facti mei rationem quaerat, religionem uocat quod mentibatur excessum.
[178.1]Vt ualeant aquilae formatos prodere fetus, 
Vitalis tenerum frangit tepor insitus ouum. 
Tunc pius artatam lacerat pater inpiger aedem, 
Vt pariat rursus studio quos edidit aluo. 
Mox generis testem Phoebum ciet arbiter idem,  
Inuenit internam rimatus lumine lucem. 
Non aliter celso pueros de stemmate cretos 
Doctrinae radiis opponit cura parentis. 
Quam bene flammarum constanter, respice, bella 
Excipiunt teneri, uincentes fulgora uisu.  

[179.0] Deo obsequimur, dum eius convenientia monitis inperamus. nam quod petitioni vestrae studio caritatis adquiescimus, mystica sunt praecepta. multis etenim supplicationibus exegistis, ut pagina vobis concinnationis didascalicae fingeretur. volens me in multorum iura summisi, quia — videro quid in verbis adhibeatur examinis — sufficit si me in voto praedicetis. ego tamen in foribus scriptionis quod vivificat non tacebo. deum tota mentis intentione mundis tenete visceribus et circa vos precum frequentatione mulcete, nullis ab eo animarum fornicationibus, nulla transactione diducti. fovete etiam proximos, quos facit naturale collegium, et ne quod vobis factum dolori esset, vos fecisse gaudeatis. huius boni fructus est quicquid optatur. me tamen diu tenuerunt anxium deliberationis incerta, utrum ad vos per carmen an epistulari lege verba promulgarem. elegi affectionem meam circa vos utroque dicendi calle patefacere, quia et praecipientem decet fortis elocutio et pressis admonitione mentibus mollioris stili cura subvenitur. ergo benigni exacta suscipite.
LAVS VERSVVM.
 Quamvis sit tenerum madore mellis 
Quodcumque strepuit parens Camena, 
Et fictum lepido nitore carmen 
Captivet docilis momenta cordis, 
Nec semper deceat poema virtus, 
Quod lex praecipiens tenere fluxum 
Resolvat studio iubente fortes: 
At nos Pieriae modum loquelae 
In tantum sequimur monente cura, 
Quantum dat genius vigorque veri. 
Christi militis insitum rigorem 
Elumbem patimur cavere ductum. 
Ergo dictorum aliquotiens amoena fugientes, materiam solidam suo ore celebremus, ne sentiat virilitas operis enervati damna sermonis. non refugit professionem meam monitoris officium, quia decet praecedentes emendatio, et sicut post tergum relictis par est facem de innocentia praeferri, ita ratio flagitat, ut etiam verbis iter quod sequantur ostendas, cum divini voce constet hortaminis: 'argue sapientem, amabit te’ [Prov. 9.8] , et non reticeat saecularis adsertor:
 'Qui praeceptorem sancti voluere parentis  Esse loco.' [Juv. 7.209-210]
 iure enim in affectionis supercilio conlocatur, quem benignitas corrigendi promptius adserit quam ipsa natura. generare etenim et libidinis testimonium est, erudisse pietatis. ergo ad disciplinarum arcem properantes matrem bonorum operum amate verecundiam, quae ita ex se variarum species virtutum fecunda et virgo parturit, ut inpudentia procax et corrupta vitiorum. haec vos hac voce, ut ad eam tendatis, hortetur:
VERECVNDIA.
Tinguite candentes roseo de murice vultus 
Atque fidem morum pandite de facie. 
In niveo spargens maculas sis pulcrior ore,  		
Cum sudans tenerum roscida colla feras. 
Nil tibi plus lingua tribuas quam stemmato frontis. 	
Quicquid amare libet, hinc tibi concilia.
   Nefas est huic tam sacro manus negare consilio, quando et ipsa, quae loquitur, quaestuosi decoris dote redimita nobilitatis vel amplificat bona vel suggerit. pudori ergo cognatam semper sociate pudicitiam, quae aetatis praeiudicium cana moderatione temperans annis fervore tumentibus peregrinae frigus dispensationis admisceat et edomita erroris adpetentia carnem sapore sanctae conversationis inliciens, recti diligentiam studiosam in vobis videri faciat non coactam. haec tamen ventris castigatione procuretur nec inimica eius ferculorum populosis nutriatur erroribus. exigit enim comisatio magno quaesita dispendio etiam bonorum damna meritorum, et uno calle morum veniunt detrimenta vel censuum. haec si ad vos gressum protenderit, his eam tonare oportet eloquiis:
CASTITAS. 
Nil moror adflictos constanter prodere vultus, 
Dum mihi praeniteant casti monumenta decoris. 
Pinguia nam tenuem suffocant corpora sensum, 
Et male farta suas conculcant viscera mentes. 
At mihi crux cuspis, crux scutum cruxque thoraca: 
Нac tegar, hac feriam, hac pacis foedera firmem. 
Haec mihi dux belli est, quo vietrix lubrica calcans 
Dira cupidinei detester mella veneni. 
Ad me currentes, puerum seponite factis 
Deque meo, iuvenes, canam praesumite vitam. 
Hanc admittentes fidei ornate consortio, quia sicut in emendatis moribus principem locum optinet, ita suis spoliata dotibus non tenetur, nec fas est quasi singulare occupari quod constat ex pluribus. nobilia serta nisi multiplicibus pratorum non conponuntur spoliis; ex variis gemmis una diadematis solet constare formatio; semper admirabilis electri corpus numerosa metallorum membra pepererunt. proinde, quia nihil est quod fidem possit anteire, foveatur et ita in diligentiae messe coalescat, ne lacteus alimenti divitis culmus inportuna demessus falce moriatur. ergo recedat ab instituto vestro clauda pollicitatio et per usum in naturam transeat res sequenda. haec tamen his vos convenire putetur affatibus:  
Qui cupit caelo sociare terram 
Linquere et luxae vitium parentis, 
Me petat, certum decus et coronam
Muneris alti. 
Ille nec dirum metuit tribunal, 
Nec per urbanos volitat potentes, 
Conscius recti tenet inter undas  	
Stagna salutis. 
Barbarum quamvis tumeat Gelonus, 
Parthica et latret Morinus figura, 
Omne quod mundi rabies susurrat, 			
Despicit arcet.					
Intrat excelsi penetrale regis,
Ditium tutus manet in ruinis,			
Ille nec legem patitur sepulcri			
Nec mala vitae.      
De praefatis virtutibus facessat studiorum liberalium deesse diligentiam, per quam divinarum bona rerum quasi pretiosi monilis luce sublimentur, quia non multum a foeditate seiungitur inperfecta formositas, et qui non sufficienter magnorum tetendit ad culmina, miserorum infima vix reliquit. istae tamen prae foribus quasi nutricem ceterarum anteponunt grammaticam, quae adulescentium mentes sapore artificis et planae clocutionis inliciat et ad Tullianum calorem scintillis praefigurati vaporis adducat. fabricatum Martius campus militem suscipit, quem simulacrum mentitae dimicationis animavit, nec pedem retorquet a classicis, cui bucinarum clangor et ministeria belli inter pacis blandimenta crepuerunt. usu enim virtus nutrita grandescit et de institutione nascitur periculorum tolerantia. consummati roboris viros principia viderunt timentes. bene est, si rhetorum dextera et libertas illa linguarum formatos grammaticorum fornace enses accipiat, qui ne manifestis cedant ictibus, frequens contulit imago feriendi. in hac cautione opus est, ut supra aetatis inmaturae naturalem paene licentiam artis crescat affectio et de continua per pedagogos et indicta necessitate clari operis spontanea cura prosiliat. ostendit tamen ad bonam se voluntatem tendere qui ut cogatur adquiescit. iam pene in studio habet honestatem, quem non offendit sollicitudo monitoris. tamen sectatoribus ista sic loquitur:
GRAMMATICA.
Mentibus damus saporem, dum polimus fabulas. 
Iudicem tenemus aequum, si quid errat parvulus. 
Abstinens manu pudorem aure et ore verbero. 
Quicquid ars habet pavendum, ars loquendi temperat, 
Cum pusillis et iocamur inter ipsa dogmata. 
Nam iubet rigor magister, ne per omne terreas. 
Nos parentes dixit aetas illa maior optimos, 
Quod favore conputamus esse nostra pignora 
Quae dedit venter tumescens litterati seminis, 
Nec libido subiugavit iura clari pectoris. 
Нac vos digredientes iam institutos rhetoricis lituis evocat Mavors eloquentiae et quasi loricam hamis, ita conponit variis et conexis causarum munimenta particulis. nam nodosis orationis artubus in solidam et simplicem formam coactis unam sermonum pingit effigiem, in qua ita quadratis sociantur diversa mensuris, ut nec divisio deroget coniunctioni nec viritim adgreganda valeat, cum opus est, segregare partitio. vos  praemisso laudis sapore mascula dictio et humani sermonis Latiare supercilium sic adhortatur: 'post apicem divinitatis ego illa sum, quae vel commuto si sunt facta vel   facio, quantisvis actionum tenebris involuto lux sufficit, quam loquendo contulero. ego sum per quam expectant homines reatum de turbida et innocentiam de serena. per me fusca splendore conscientia, per me luce sua radians adventicia nocte tegitur. vel si sit ignara tenebrarum: est quod nec confidit puritas nec culpa suspirat. ad meum conpendium ubicumque est Romanus invigilat. fasces divitias honores si non ornamus, abiecta sunt, nos regna regimus et inperantis salubria iubemus. quid quod declamationum nostrarum oblectatio vincit universa quae sapiunt et opinionem quam conciliamus aeterna est! ante scipiones et trabeas est pomposa recitatio. de virorum fortium factis quod volumus creditur; actum nemo aestimat quod silemus: nobilia         germina ex nobis fusa orbem totum sole clarae perfectionis inradiant. poetica, iuris peritia, dialectica, arithmetica, cum me utantur quasi genetrice, me tamen adserente sunt pretio. audite tamen et carmen, alieni quod nobis suggerit ludus officii.'
RHETORICA
Sit noster tantum, non stringunt crimina quemquam. 			
Nos vitae maculas tergimus artis ope. 
Si niveo constet merito quis teste senatu, 
Cogimus hunc omnes dicere nocte satum. 
Et reus et sanctus de nostro nascitur ore:
Dum loquimur, captum ducitur arbitrium. 
Lana Tarentinae laus urbis, gemma, potestas 				                  
Quid sunt ad nostrum iuneta supercilium? 
Qui nostris servit studiis, mox imperat orbi.  				
Nil dubium metuens ars mihi regna dedit.
Haec ergo, dulcissimi, et adsequi contendite et adepta custodite. sed replicetis: quibus ad ista magistris, quibus utamur institutoribus, quorum erigamur exemplis, cum Faustum et Avienum, saeculi nostri beatitudinem et Latiaris flumen eloquii, aulicis districtum teneat fors secunda consiliis? quos dum manet cura, a generalitate nescitur, quorum temptare praeconia idem est ac si lucem solis et potentiam velis divinitatis adserere. sed istis in bono publico desudantibus patricii Festus et Symmachus, omnium disciplinarum materia et constantis forma sapientiae, ab urbe sacratissima non recedunt. in ipsis est nobilis curiae principatus, quos vidisse erudiri est. non apud cos sermo de ludicris nec pantomimorum vix ignoscenda commemoratio. illi auram popularem per pudoris detrimenta non capiunt. contenti rectis magis placere quam plurimis, sortiuntur de innocenti actione testimonium. istorum quamvis in omnibus iussa sequenda sint, est tamen in illis et magistra taciturnitas et eruditi forma silentii. est etiam Probinus patricius. Placidi germinis examinata claritudo, quem eruditorum familiae mores ad unguem ducti contulerunt, qui et de patris et de soceri hausit fonte, quod mundus est. est patricius Cethegus, eius filius, vir consularis, qui canam prudentiam minor transgrediens sine aetatis praeiudicio habet et provectorum saporem et mella pueritiae. est Boetius patricius, in quo vix discendi annos respicis et intellegis peritiam sufficere iam docendi, de quo emendatorum iudicavit electio. est Agapitus patricius, et honestate dives et scientia. est Probus v. i., quem si sequamini, illum Faustum et Avienum, quos praedixistis, praesentes, etiam cum desunt, habebitis. ceteros claros viros, quos tantum ad me opinio detulit, silentio relinquo: per hos, si vobis iam cordi est maturitas, aut per eos, quos sum praefatus, agnoscite. manifestis enim patet indiciis amicus bonorum nec in altero mores quisquam hominum, nisi quos in se formavit, amplectitur. iam si matronarum delectat aditio, habetis domnam Barbaram, Romani flos genii, quae testimonio vultus patefaciat lucem sanguinis et saporis, in qua invenietis et verecundam securitatem et de bono actionis confidentem verecundiam, sermonem naturali et artifici simplicitate conditum, ut nec lepos devenustet alloquii nec duris splendor feminarum rigescat affatibus, in qua sic in naturam transiit honestatis diligentia, ut si vel mentiri vellet, non posset errorem. sonat pudicam lingua dulcedinem nec mentis nubilum tecto sereni sermonis operitur: hoc est pectoris quod loquelae. det veniam feminarum diadema praesumenti, quod eius invideo quieti: velim illam omnibus Italiae partibus imitationem praeferri, ut quae non adquiescunt monitis formarentur exemplis. est illic etiam Stefania, splendidissimum catholicae lumen ecclesiae, cuius natales ita maiore luce fuscantur, si mores intellegas, ac si facem mundi oculus sol obumbret; si ingenitae conversationis radios seponas, plus eius sanguine nil lucebit. istorum, quoscumque praefatus sum, caelestis vos dispensatio iungat obsequiis. — Ecce habetis gratiae meae obsidem paginam, quam velut pedagogam sectamini. det autem vobis deus quod decet et velle semper et facere, ergo si pomposa oratione non valui, oratione vos memor professionis adiuvi.
Per te, per qui te talem genuere parentes, 
Symmache, ne nostram maneat sors dura tabellam,
Da dextram tenui et tecum me tolle per undas.
Non facit ad mores credentem fallere sanctos.
Nil moror: en supplex venio, miserere precanti, 5
Vilia divitibus commendans dicta patronis.
Germina clara,
sumite sicci
Verba parentis.
Nobile dictum est,
Quod bona monstrat.




[180] NEC TIBI DIVA PARENS VENERIS.
Quantum docet inclementia, perdidisti testimonium generis, quod opinione mentiris, constat Veneris non esse filium nil amantem, ordo rerum est, ut prosapiem mores adnuntient et, quo quis auctore in lucem venerit, eius facta sectetur. diva Idaliae nescientem respondere beneficiis non agnoscit, non fama filios, sed conversationis monstrat aequalitas, si diversa sit conscientia, vix credenda est esse suboles quae
vocatur, [2] te potius Caucasei rigoris praerupta genuerunt aut conceptum in recessibus montium saxea alvus effudit et, ne dira nutrimentis natura mollesceret, eripientes salutem ceteris Hyrcanae tigrides alimenta praebuerunt, nutrivit te illa feritas, quae trucidat, nam quid mihi dissimulatione pollicitor? aut quid sperando meliora suspendor? non reddidit fletibus lacrimas, quas eius amore torta fundebam; non gemitus meos propriis mens cruenta est consolata suspiriis, in doloribus meis, quod unicum est remedium, non exhibuit pari dolore collegam, quia pene solus est in anxietate terminus invenisse participem, [3] sed quae eloquar nescio, quae relinquam, haec nec dexter Iunonis oculus nec summi tonantis patietur aspectus, ut pro tot inpensis sequestratione consumar nec aliud pietate promoverim, nisi ut merear non amari, heu fides ab universis proturbata mortalibus et quod hactenus numinibus homines iungebat expulsum! suscepi miseranda naufragum et eius dicioni reginam subdidi manente felicitatis sorte captivam, feci ut ageret dominum profugus inperantis. nunc furore succensa discrucior et quare possessor me deserat ingemisco, ergo Apollinis auguriis vocatus abscedis et sortis Lyciae casum certis et apud te iam manentis praeponis inperiis? scilicet caelestibus crudelitas ista procuratur auctoribus et interpres superorum ad hos hominem conpellit excessus, ut diligentis litora quasi solum hostile diffugiat, ut per tempestates salutem prodat qui solum fugit adfectum. [5] vade! ulterius non morabor, habet vindictam mei via qua deseror, habebit pelagus in furore iudicium. raucos tumentium procellarum aestus exaudiam, vocabis inter pericula Didonis nomen, quae et fuit portus et praebuit, aut certe, quod timeo, ne dum vindicor me vivente moriaris, eventum expetitae navigationis post usuram lucis agnoscam, vide sceleribus indebitam mercedem: perire innocens ante cupio quam merentem.
Durus et indomitus Veneris se semine cretum
Iactat et abiurans conlaudat stemmate divae.
Edidit ergo Venus fugientem nomen amoris,
Pectoris et rabidi fudit clementia virus!

[181] Ennodius vatis lucis rediturus in ortu
hoc posuit tumulo corporis exubias.
Clarus prole quidem, generoso ipse propinquis
quos functus laudum iussit habere diem.
Reddedit hos caelo vivacibus ille figuris 5
cum fecit famae vivere conloquiis.
Quid mirum si morte caret post busta superstis. 
Qui consanguineos restituit superis.
Quantos iste foret, mundi caelebrator in hortu
Nec silet occidui cardinis Oceanus. 10
Scismata coniunxit dudum discordia legi
Adque fidem petri reddedit aeclesiis.
Pollens aeloquii, ductrinae nobilis arte
Restituit Christo innumeros populos.
Largus vel sapiens dispensaturque benignus 15
Divitias credens quas dedit esse suas.
Templa deo faciens ymnis decoravit et auro
Et paries functi dogmata nunc loquitur.